وقتی استخوانی میشکند، انتظار طبیعی این است که با گچ، استراحت یا جراحی، پس از مدتی بهخوبی جوش بخورد و فرد بتواند به زندگی عادی برگردد. اما گاهی برخلاف انتظار، استخوان دیر جوش میخورد یا اصلاً جوش نمیخورد.
دکتر افشاریان، جراح و متخصص ارتوپدی میگوید:
«جوش نخوردن استخوان همیشه به معنای اشتباه در درمان نیست؛ عوامل زیادی در بدن و محیط میتوانند باعث این مشکل شوند.»
جوش خوردن استخوان یعنی چه؟
استخوان مثل قطعهی بتن نیست که با چسب یا پیچ درست شود. استخوان بافت زندهای است که پس از شکستگی، خودش وارد فرآیند ترمیم میشود.
این مراحل شامل:
- جمع شدن خون در محل شکستگی
- فعالیت سلولهای ترمیمکننده
- ساخت استخوان جدید
اگر در هر کدام از مراحل اختلال ایجاد شود، شکستگی جوش نمیخورد؛ حالتی که به آن نانیون یا «عدم جوش خوردن شکستگی» گفته میشود.
چرا شکستگی گاهی جوش نمیخورد؟
۱. حرکت زیاد در محل شکستگی
ثبات مهمترین شرط ترمیم استخوان است. اگر گچ، آتل یا وسیلهی جراحی درست استخوان را ثابت نکند، محل شکستگی مدام حرکت میکند و بافت جدید فرصت کافی برای شکل گرفتن ندارد.
به گفتهی دکتر افشاریان:
«اگر مدام دو قطعه را تکان دهید، چسب هرگز خشک نمیشود. استخوان هم همینطور است.»
۲. عفونت
وجود میکروب باعث میشود بدن بهجای ترمیم، انرژی خود را صرف مبارزه کند.
در شکستگیهای باز، احتمال عفونت بهمراتب بیشتر است. مراقبت از زخم و پانسمان اهمیت زیادی دارد.
۳. خونرسانی ناکافی
استخوان برای ترمیم به خون نیاز دارد. در برخی شکستگیها مثل گردن استخوان ران یا استخوانهای کوچک، خونرسانی محدود میشود و استخوان قدرت بازسازی خود را از دست میدهد.
۴. سن بالا
با افزایش سن، سرعت و کیفیت ترمیم بافت کاهش مییابد.
«امروزه با روشهای جدید، حتی در سنین بالا هم میتوان احتمال جوش خوردن را بالا برد.»
۵. سیگار
سیگار یکی از مهمترین عوامل جلوگیری از جوش خوردن شکستگی است. نیکوتین خونرسانی را کم میکند و روند ترمیم را مختل میسازد.
۶. سوء تغذیه و کمبود ویتامینها
بدن برای ساخت استخوان به مواد اولیه نیاز دارد:
- کلسیم
- فسفر
- ویتامین D
- پروتئین
تغذیهی ضعیف یعنی نداشتن مصالح لازم برای ساخت ساختمان.
۷. بیماریهای زمینهای
دیابت، مشکلات تیروئید، مصرف داروهای کورتونی و برخی اختلالات دیگر میتوانند روند ترمیم را مختل کنند.
در این شرایط باید بیماری کنترل و داروها تنظیم شوند.
نقش درمان درست در جوش خوردن استخوان
درمان شکستگی فقط گچ گرفتن نیست.
تشخیص نوع شکستگی، جابجایی، میزان خردشدگی و انتخاب روش مناسب بسیار مهم است.
«در بعضی شکستگیها گچ کافی نیست و باید با جراحی استخوان را ثابت کرد؛ وگرنه احتمال جوش نخوردن بسیار زیاد است.»
نشانههای جوش نخوردن شکستگی استخوان
علائم مهم عبارتاند از:
- درد مداوم بعد از چند ماه
- حرکت غیرطبیعی محل شکستگی
- تغییر شکل عضو
- عدم توانایی استفاده از اندام
- عدم ترمیم در عکس رادیولوژی
در چنین شرایطی باید حتماً به متخصص ارتوپدی مراجعه کرد.
چگونه از جوش نخوردن شکستگی استخوان پیشگیری کنیم؟
۱. مراجعه به متخصص از همان ابتدا
آتلبندی غیراصولی یا درمان نادرست اولیه یکی از مهمترین دلایل نانیون است.
«اگر درمان از ابتدا درست انجام شود، ۹۰ درصد شکستگیها بهخوبی جوش میخورند.»
۲. استراحت کافی و پرهیز از فشار زودهنگام
بعضی بیماران چون دردشان کم میشود، زود راه میروند یا عضو را استفاده میکنند.
اما فشار زودهنگام باعث حرکت شکستگی و تأخیر در جوش خوردن میشود.
۳. تغذیه مناسب
مواد غذایی مفید:
- شیر، ماست، پنیر
- ماهی
- تخممرغ
- بادام، گردو
- سبزیجات برگ سبز
دکتر افشاریان مصرف روزانه ویتامین D و منابع طبیعی کلسیم را توصیه میکند.
۴. ترک سیگار
حتی ۲–۳ نخ سیگار در روز میتواند روند ترمیم را مختل کند.
ترک سیگار احتمال جوش خوردن را تا دو برابر بیشتر میکند.
۵. رعایت بهداشت زخم
در شکستگیهای باز، رعایت بهداشت و پانسمان صحیح برای جلوگیری از عفونت ضروری است.
اگر شکستگی جوش نخورد، چه باید کرد؟
۱. جراحی مجدد
استخوانها درست در کنار هم قرار داده میشوند و با پیچ، پلاک یا میخ ثابت میشوند.
۲. پیوند استخوان
اگر فاصله زیاد باشد یا بافت از بین رفته باشد، از استخوان لگن یا جاهای دیگر برای پیوند استفاده میشود.
۳. تحریک الکتریکی یا اولتراسوند
این روشها با ارسال امواج خاص، سلولهای استخوانساز را فعال میکنند.
۴. داروهای تقویتی
داروهایی برای تحریک ساخت استخوان وجود دارد که فقط باید زیر نظر متخصص مصرف شوند.
نقش بیمار در روند بهبود
همکاری بیمار اهمیت زیادی دارد.
- استراحت کافی
- رعایت توصیههای پزشکی
- تغذیه مناسب
- عدم مصرف دخانیات
- پیگیری دورهای
به قول دکتر افشاریان:
«پزشک میتواند استخوان را در جای درست قرار دهد، اما بدن شماست که باید آن را بسازد.»
تجربههای واقعی در جوش نخوردن استخوان
خانم ۶۵ سالهای پس از چند ماه گچگیری، بهدلیل مصرف طولانی کورتون و تغذیه ضعیف، دچار جوش نخوردن شده بود.
با جراحی، پیوند استخوان و مراقبت صحیح، پای او بهخوبی جوش خورد.
این موارد نشان میدهند که حتی شکستگیهای قدیمی هم اگر درست درمان شوند، قابل ترمیم هستند.
نتیجهگیری
جوش نخوردن شکستگی مسئلهای چندعاملی است. اما با آگاهی، درمان صحیح و مراقبت مناسب، در اغلب موارد قابل پیشگیری و درمان است.
عوامل اصلی عبارتاند از:
- حرکت زیاد محل شکستگی
- عفونت
- خونرسانی ضعیف
- سن بالا
- سیگار
- سوء تغذیه
- بیماریهای زمینهای
دکتر افشاریان تأکید میکند:
«استخوان موجودی زنده است. اگر شرایط مناسب داشته باشد، خودش را ترمیم میکند.»
