شکستگی گردن استخوان ران (Femoral Neck Fracture) به شدت حیاتی است چرا که به طور مستقیم خونرسانی به سر استخوان ران را قطع میکند (خطر نکروز آواسکولار) و در افراد مسن، منجر به نرخ مرگ و میر بالا و از دست دادن کامل استقلال میشود. این شکستگی به عنوان یکی از جدیترین آسیبها در ارتوپد شناخته میشود و جامعه پزشکی از آن بیم دارند. ترس ارتوپدها از این آسیب، ریشه در چند عامل بیولوژیکی و بالینی بسیار جدی دارد که مستقیماً بر نتایج بلندمدت جراحی و بقای بیمار تأثیر میگذارد. در ادامه این مقاله به بررسی دقیق این دلایل و عوارض خطرناک شکستگی گردن فمور میپردازیم.
قطع خونرسانی و نکروز آواسکولار
اصلیترین دلیلی که شکستگی گردن فمور را از سایر شکستگیها متمایز میکند، آسیب پذیری شدید خونرسانی به سر استخوان ران (فمور) است. سر استخوان ران خون مورد نیاز خود را عمدتاً از طریق رگهای خونی ظریفی دریافت میکند که از طریق گردن استخوان عبور میکنند. هنگامی که شکستگی در این ناحیه رخ میدهد، به خصوص اگر از نوع جابجا شده (Displaced) باشد، این عروق مهم و حیاتی پاره میشوند.
- نتیجه آنی: خونرسانی به سر استخوان قطع میشود.
- نتیجه بلندمدت (نکروز آواسکولار): مرگ سلولهای استخوانی به علت عدم دریافت اکسیژن و مواد مغذی که این وضعیت (Avascular Necrosis – AVN) منجر به نرم شدن و فروپاشی سر استخوان ران شده و در نهایت به آرتروز و ساییدگی شدید مفصل ران منجر میشود که نیاز به جراحی تعویض کامل مفصل ران را اجتناب ناپذیر میسازد.
برای دکتر متخصص ارتوپد، نکروز آواسکولار یک عارضه غیر قابل برگشت و یک شکست بزرگ در حفظ مفصل طبیعی بیمار محسوب میشود و این ترسناکترین پیامد بیولوژیکی این شکستگی است. با توجه به حساسیت و فوریت حفظ خونرسانی، دسترسی به تیمهای درمانی مجهز و متخصص در شهرهای پرجمعیت برای مدیریت فوری این نوع شکستگیها امری ضروری است. به همین دلیل انتخاب یک دکتر ارتوپد مشهد که در جراحیهای مفصل ران تخصص و سابقه بالا دارد، میتواند شانس موفقیت آمیز نجات سر استخوان را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
شاید این مقاله هم برات جالب باشد: ساختار استخوان ران چگونه است؟
زمان، عنصری حیاتی و محدودکننده (اورژانس جراحی)
در شکستگی گردن استخوان ران، به ویژه نوع جابجا شده، زمان حیاتیترین عامل در نجات خونرسانی به سر استخوان به شمار میرود و هر ساعت تاخیر در جااندازی و تثبیت شکستگی استخوان (فیکساسیون) احتمال نکروز را به شدت افزایش میدهد. جراحی باید در اسرع وقت (ترجیحاً در ۶ تا ۱۲ ساعت اول) انجام شود و تیم پزشکی باید در یک بازه زمانی بسیار فشرده، بیمار را برای بیهوشی و جراحی آماده سازد. این فشار زمانی، خطر عملیاتی را بالا میبرد و دکتر ارتوپد را درگیر یک مسابقه با زمان برای حفظ سر استخوان میکند.
خطر جوش نخوردن (Non-Union) و شکست ایمپلنت
حتی در صورت انجام موفقیت آمیز جراحی، شکستگی گردن استخوان ران (فمور) به شدت مستعد جوش نخوردن (Non-Union) است که نرخ آن میتواند تا ۲۰ درصد نیز برسد. این عارضه عمدتاً به دلیل خونرسانی ضعیف ذاتی به ناحیه شکستگی، تحمل نیروهای برشی و چرخشی بالا در این بخش حیاتی نزدیک به مرکز چرخش مفصل ران و وجود پوکی استخوان در بیماران مسن رخ میدهد.
در نتیجه جوش نخوردن، ایمپلنتهای فلزی (پیچها و پلاکها) که برای تثبیت به کار رفتهاند، تحت فشار مکانیکی بیش از حد قرار گرفته و احتمال جابجایی یا شکستن آنها افزایش پیدا میکند. پیامد بالینی این وضعیت، نیاز به درمان مجدد از طریق یک جراحی بسیار بزرگتر و پیچیدهتر که اغلب شامل تعویض کامل مفصل ران است، خواهد بود که بار فیزیکی و روانی سنگینی را بر بیمار و سیستم درمانی تحمیل میکند.
شاید این مقاله هم برات جالب باشد: گردن استخوان ران کجاست؟
عوارض سیستمی جدی در افراد مسن
شکستگی گردن استخوان ران اغلب در افراد بالای ۶۵ سال با زمین خوردنهای ساده رخ میدهد. این بیماران به طور معمول از قبل دارای بیماریهای مزمن (از جمله دیابت، بیماری قلبی و ریوی) هستند. خطرناکترین جنبه شکستگی، در واقع خود شکستگی نیست، بلکه بیحرکتی متعاقب آن است که عوارض زیر را در پی دارد:
- زخم بستر (Bed Sores): بیحرکتی طولانی مدت منجر به ایجاد زخم در ناحیه کمر و پاشنه پا میشود.
- عفونتهای ریوی (پنومونی): دراز کشیدن مداوم باعث تجمع ترشحات و عفونت ریه میشود.
- لخته شدن خون (آمبولی): تشکیل لخته در وریدهای عمقی پا (DVT) که میتواند جدا شده و به ریهها (آمبولی ریه) رفته و منجر به مرگ بیمار شود.
- مشکلات ذهنی و جسمی: کاهش دامنه حرکتی، از دست دادن استقلال، نیاز به مراقبت دائمی و در برخی از موارد زوال عقل.
دکتر متخصص ارتوپد میداند که هدف اصلی جراحی تنها ترمیم استخوان نیست، بلکه حرکت دادن سریع بیمار است تا از بروز این عوارض سیستمی خطرناک جلوگیری شود. شکستگی گردن استخوان ران، نرخ مرگ و میر بالایی (تا ۲۰ تا ۳۰ درصد در سال اول پس از آسیب) را به همراه دارد که عمدتاً به دلیل همین عوارض جانبی بیحرکتی است.
پیچیدگی تصمیمگیری درمانی
ارتوپدها در زمان مواجهه با این شکستگی، باید یک تصمیم حیاتی بگیرند که بر اساس سن بیمار، میزان جابجایی شکستگی و سطح فعالیت روزانه او است که در جدول زیر به آن پرداخته شده است:
|
نوع درمان |
سن بیمار |
وضعیت شکستگی |
هدف |
|
جااندازی بسته و فیکساسیون داخلی |
جوانان (زیر ۶۰ سال) |
بدون جابجایی یا جابجایی جزئی |
حفظ سر استخوان طبیعی بیمار |
|
همی آرتروپلاستی (تعویض نیمه مفصل) |
افراد مسن کمتحرک |
جابجا شده |
حذف خطر نکروز و جوش نخوردن، شروع سریع حرکت |
|
تعویض کامل مفصل ران |
افراد مسن فعال |
جابجا شده |
ارائه بهترین نتایج عملکردی بلندمدت |
این تصمیم گیری نیازمند ارزیابی دقیق، تجربه بالا و در نظر گرفتن تمام خطرات و مزایای هر روش است؛ چرا که انتخاب اشتباه میتواند منجر به جراحیهای متعدد و کاهش شدید کیفیت زندگی بیمار شود.
شاید این مقاله هم برات جالب باشد: شکستگی گردن استخوان ران چرا مهم است؟
سخن پایانی
ترس ارتوپدها از شکستگی گردن استخوان ران، ناشی از عواقب فاجعهبار بیولوژیکی و سیستمی آن است. همانطور که گفتیم این شکستگی حیاتی، به طور مستقیم خونرسانی به سر استخوان را قطع کرده (خطر نکروز) و نیازمند جراحی فوری است. هدف اصلی درمان، نجات بیمار از بیحرکتی و عوارض متعاقب آن از قبیل لخته شدن خون و عفونتها است.
به دلیل پیچیدگیهای تصمیم گیری و اجرای جراحی، انتخاب متخصص با تجربه بالا بسیار مهم و حیاتی است. سابقه دکتر افشاریان در جراحیهای پیچیده مفصل ران و لگن، به ویژه در مدیریت شکستگیهای گردن استخوان ران، نمایانگر تسلط بر پروتکلهای نجات بخش و توانایی تصمیم گیری دقیق میان فیکساسیون داخلی و تعویض مفصل است.
