استخوانهای بدن مانند ستونهای اصلی ساختمان هستند؛ ما را سرپا نگه میدارند، به حرکت کمک میکنند، وزن بدن را تحمل میکنند و از اندامهای حیاتی محافظت میکنند. این بافت زنده، مانند هر بخش دیگری از بدن، میتواند دچار بیماری شود. یکی از این بیماریها که برای بسیاری از مردم مبهم است، تومور استخوان است.
وقتی نام «تومور» شنیده میشود، معمولاً ذهن افراد به سمت سرطان میرود؛ در حالی که همهی تومورها سرطانی یا خطرناک نیستند.
در این مقاله توضیح میدهیم تومور استخوان چیست، چگونه تشکیل میشود، چه علائمی دارد و اگر درمان نشود چه پیامدهایی خواهد داشت. همچنین در بخشهایی از تجربه و توضیحات دکتر افشاریان، جراح ارتوپدی در مشهد نیز استفاده شده است تا دید دقیق و علمیتری ارائه دهیم.
تومور یعنی چه؟
«تومور» به معنای رشد غیرطبیعی سلولها در بخشی از بدن است.
سلولهای بدن طبق برنامه مشخصی تقسیم میشوند، اما اگر این نظم برهم بخورد، رشد بیرویه سلولها باعث تشکیل یک توده میشود. اگر این اتفاق در استخوان رخ دهد، تومور استخوانی ایجاد میشود.
انواع تومور استخوان
۱. تومور خوشخیم (غیرسرطانی)
در این نوع تومور، رشد سلولها محدود است و به دیگر قسمتهای بدن منتشر نمیشود. این تومورها معمولاً با جراحی ساده یا پیگیری دورهای درمان میشوند.
نمونهها:
- استئوکندروما
- کندروم
- Giant Cell Tumor (در برخی موارد نیمهتهاجمی)
۲. تومور بدخیم (سرطانی)
این تومورها رفتار تهاجمی دارند و ممکن است به بافتهای اطراف یا اندامهای دیگر مانند ریه گسترش پیدا کنند.
نیازمند درمان فوری و ترکیبی هستند.
به گفتهی دکتر افشاریان جراح ارتوپدی در مشهد:
«اولین و مهمترین گام، تشخیص نوع تومور است؛ چون مسیر درمان کاملاً به نوع آن بستگی دارد.»
تومور استخوان در چه سنی شایعتر است؟
تومور استخوان میتواند در هر سنی دیده شود؛ اما:
- در کودکان و نوجوانان برخی انواع تومور به دلیل رشد سریع استخوان شایعترند.
- در سالمندان بیشتر تومورها بهدلیل بیماریهای زمینهای یا متاستاز ایجاد میشوند.
علت ایجاد تومور استخوان چیست؟
علت دقیق معمولاً مشخص نیست، اما عوامل زیر نقش دارند:
- زمینه ژنتیکی و خانوادگی
- قرار گرفتن در معرض اشعه یا مواد شیمیایی
- سابقه شکستگیهای قدیمی یا ضربههای مکرر
- بیماریهای خاص
- رشد سریع استخوان در دوران بلوغ
دکتر افشاریان میگوید که در بسیاری از بیماران، تومور کاملاً اتفاقی و در یک عکس ساده کشف میشود.
نشانهها و علائم تومور استخوان
علائم معمولاً تدریجی و خفیف شروع میشوند:
- درد مداوم که با استراحت بهتر نمیشود
- برآمدگی یا تورم
- شکستگی با ضربههای خفیف
- گرمی یا قرمزی موضع
- کاهش وزن یا خستگی (در موارد بدخیم)
به گفتهی دکتر افشاریان:
«بیتوجهی به درد استخوان، تشخیص را به تأخیر میاندازد و درمان را سختتر میکند.»
تفاوت درد تومور با دردهای معمولی
- درد تومور معمولاً شبها بیشتر میشود.
- با استراحت کاهش پیدا نمیکند.
- مدت زیادی ادامه دارد.
در مقابل، دردهای ناشی از کوفتگی یا التهاب ساده معمولاً در چند روز کاهش مییابند.
چگونه تومور استخوان تشخیص داده میشود؟
تشخیص شامل مراحل زیر است:
- معاینه بالینی
- بررسی سابقه درد
- تصویربرداری:
- رادیوگرافی
- MRI
- CT Scan
- نمونهبرداری (بیوپسی) در صورت ضرورت
«گاهی تومورهای خوشخیم ظاهر نگرانکننده دارند، اما خطرناک نیستند. تشخیص دقیق فقط با بررسی کامل تصاویر ممکن است.»
درمان تومور استخوان
۱. درمان دارویی و مراقبتی
در تومورهای خوشخیم، فقط پیگیری دورهای، کنترل درد و مراقبت کافی است.
۲. جراحی
در بسیاری از موارد بهترین درمان است.
جراح بافت غیرطبیعی را خارج کرده و استخوان را ترمیم میکند. گاهی از پیوند استخوان یا پروتز استفاده میشود.
«هدف جراحی، حفظ عملکرد اندام و جلوگیری از بازگشت بیماری است. امروز بیشتر بیماران بدون قطع عضو درمان میشوند.»
۳. شیمیدرمانی و پرتودرمانی
در تومورهای بدخیم برای جلوگیری از گسترش سرطان بهکار میروند.
آیا همه تومورهای استخوان خطرناکاند؟
خیر.
بسیاری از تومورها خوشخیماند و فقط به پیگیری نیاز دارند.
تومورهای بدخیم کمتر شایعاند، اما نیاز به درمان سریع دارند.
نقش تغذیه و سبک زندگی
برای تقویت استخوانها پیشنهاد میشود:
- مصرف لبنیات، سبزیجات سبز و ماهی
- دریافت ویتامین D
- ترک سیگار
- ورزش منظم
عواقب درمان نکردن تومور استخوان
بیتوجهی میتواند باعث شود:
- رشد بیشتر توده
- فشار بر بافتهای اطراف
- تغییر شکل اندام
- شکستگیهای مکرر
- سرایت تومور
- از دست دادن عضو یا حتی خطر مرگ
به گفته دکتر افشاریان:
«درد استخوان نشانهای است که باید جدی گرفته شود.»
تجربه بیماران
بسیاری از بیماران ابتدا درد را ساده تصور میکنند و دیر مراجعه میکنند.
اما کسانی که زودتر به پزشک مراجعه میکنند، معمولاً با درمانهای سادهتر نتیجه میگیرند.
جنبه روحی بیماری
شنیدن کلمه «تومور» ترسناک است؛ اما امید، آرامش و همکاری با پزشک نقش اساسی در درمان موفق دارند.
آینده بیماران تومور استخوانی
با پیشرفت تکنیکهای درمانی، بسیاری از بیماران پس از درمان به زندگی عادی، ورزش و حتی کارهای سنگین بازمیگردند.
پیشگیری
هرچند پیشگیری کامل ممکن نیست، اما میتوان خطر را کاهش داد:
- تغذیه سالم
- پرهیز از مواد شیمیایی و اشعه
- مراجعه به پزشک در صورت دردهای طولانی
- فعالیت بدنی منظم
جمعبندی
تومور استخوان یعنی رشد غیرعادی سلولها در استخوان. این تومور ممکن است خوشخیم یا بدخیم باشد.
تشخیص زودهنگام بهترین راه جلوگیری از عوارض شدید است.
و همانطور که دکتر افشاریان جراح ارتوپدی در مشهد میگوید:
«هر درد پیام بدن است؛ جدی گرفتن آن میتواند زندگی شما را نجات دهد.»
