راه رفتن روی پنجه در کودکان — علت‌ها، تشخیص و درمان

۱- کوتاهی تاندون آشیل (تاندون پاشنه)

تاندون آشیل عضله‌های پشت ساق یعنی گاستروکنمیوس (ماهیچه دوقلو) و سولئوس (ماهیچه کف‌ساقی) را به استخوان پاشنه متصل می‌کند.
اگر این تاندون کوتاه‌تر از حد معمول باشد، کودک نمی‌تواند پاشنه را کامل روی زمین بگذارد و ناچار روی پنجه راه می‌رود.

چرا این کوتاهی ایجاد می‌شود؟

• رشد غیرمتناسب استخوان و عضله
• ژنتیک
• استفاده زیاد از پیاده‌روی روی نوک پا در دوران شیرخوارگی
• مشکلات عصبی

۲–)افزایش تون عضلانی (سفتی عضلات)

در برخی موارد، سیستم عصبی کودک باعث می‌شود عضلات پشت ساق بیش از حد سفت باشند. این حالت که Hypertonia یا (افزایش تونوسیتی یا قوام عضلانی) نام دارد، می‌تواند حرکات پا را محدود کند و کودک را به سمت راه رفتن روی پنجه سوق دهد.

این موضوع گاهی نشانه‌ای از مشکلات عصبی است، مثل:

• فلج مغزی خفیف
• آسیب‌های هنگام تولد

۳–اختلالات عصبی — مخصوصاً اسپاستیسیتی

اگر کودک دچار اسپاستیسیتی (خشکی غیرطبیعی عضلات) باشد، عضلات پشت ساق نمی‌توانند به راحتی کشیده شوند. در نتیجه پاشنه به سمت بالا کشیده شده و پنجه روی زمین قرار می‌گیرد.

۴) مشکلات رشدی و رفتاری (Autism Spectrum Disorders)

برخی کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم برای دریافت و پردازش بهتر محرک‌ها، روی پنجه راه می‌روند. این رفتار ممکن است نوعی تحریک حسی یا کاهش تماس با سطح باشد.

 

۵– راه رفتن روی پنجه ایدیوپاتیک (بدون علت مشخص)

در این حالت، تمام بررسی‌ها طبیعی است و تنها علت، الگوی عادت‌شده و بی‌خطر کودک است.
این گروه بیشترین درصد را تشکیل می‌دهد.

به عقیده دکتر افشاریان، جراح و متخصص برجسته ارتوپدی:
“بسیاری از موارد راه رفتن روی پنجه، ایدیوپاتیک هستند؛ یعنی علت ساختاری یا بیماری پشت آن‌ها نیست. اما نکته مهم این است که اگر این عادت تا بعد از سه سالگی باقی بماند، لازم است کودک حتماً توسط ارتوپد معاینه شود”.

علائم همراه

گاهی همراه با راه رفتن روی پنجه، علائم دیگری هم دیده می‌شود:

• افتادن‌های مکرر
• خستگی سریع
• درد ساق
• محدودیت در بالا آوردن مچ پا
• راه رفتن نامتعادل
• سفتی ساق

---

وجود این علائم نشان می‌دهد که موضوع باید جدی‌تر بررسی شود.

راه رفتن روی پنجه چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟

اگر این وضعیت طولانی شود، می‌تواند اثرات زیر را ایجاد کند:

• کوتاهی بیشتر تاندون آشیل
• تغییر شکل کف پا
• درد مزمن ساق
• مشکلات تعادل
• الگوی نادرست راه رفتن
• خستگی زودهنگام در دویدن
• فشارهای غیرطبیعی روی زانو و مفصل ران

---

 چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک ارتوپد با چند مرحله این مشکل را بررسی می‌کند:

۱–معاینه بالینی

پزشک موارد زیر را بررسی می‌کند:

• میزان انعطاف مچ پا- مچ پا چقدر می تواند خم و راست بشود
• قدرت عضلات ساق- میزان قدرت عضلات ساق بررسی می شوند
• دامنه حرکتی- دامنه حرکتی در تمام مفاصل اندام تحتانی بررسی می شود.
• بررسی کوتاهی آشیل- کمک کننده است که به تشخیص مناسب برسیم.
• بررسی وجود سفتی عضلات- روش دیگری در تشخیص علت بیماری
• شکل پا و زانو- می تواند در تشخیص آسیب های همراه کمک کند.
• آزمایش‌های عصبی- کمک کننده در تشخیص

۲– مشاهده راه رفتن کودک

پزشک بررسی می‌کند:

• آیا کودک همیشه روی پنجه می‌رود یا فقط گاهی؟
• آیا پاشنه را می‌تواند لمس کند؟
• آیا در دویدن روی پنجه می‌ماند؟
• آیا دست‌ها و سر وضعیت غیرطبیعی دارند؟

۳– بررسی‌های تکمیلی در صورت لزوم

• EMG  نوار عصب و عضله
• MRI مغز در صورت شک به مشکلات عصبی
• MRI نخاع
• عکس‌برداری پا و مچ

  ---

 درمان راه رفتن روی پنجه » درمان کاملاً بستگی به علت دارد.

۱–کشش تاندون آشیل

کشش عضلات پشت ساق و تاندون آشیل، اولین قدم درمان است.
تمرین‌هایی مثل:

• کشش دیواری
• کشش با حوله
• ایستادن روی لبه پله

۲)– فیزیوتراپی تخصصی کودکان

کمک می‌کند به:

• افزایش انعطاف
• بهبود الگوی صحیح راه رفتن
• تقویت عضلات ساق
• اصلاح عادت رفتاری کودک

۳-بریس و ارتز

اگر تاندون آشیل کوتاه باشد، استفاده از AFO  یا بریس مخصوص مچ و ساق می‌تواند باعث اصلاح تدریجی شود.

۴– گچ‌گیری سریالی

اگر کوتاهی شدید باشد، گچ‌گیری مکرر و تدریجی می‌تواند به کشش کمک کند.

۵– تزریق بوتاکس

برای کودکانی که اسپاستیسیتی دارند، تزریق بوتاکس به عضله گاستروکنمیوس (ماهیچه دوقلو) باعث کاهش سفتی می‌شود.

۶– جراحی — فقط در موارد خاص

جراحی برای طولانی کردن تاندون آشیل یا اصلاح کوتاهی عضله انجام می‌شود.
این روش معمولاً برای کودکان بالای ۶ سال که تمام درمان‌های غیرجراحی بی‌اثر بوده‌ است، توصیه می‌شود.

دکتر افشاریان جراح و متخصص ارتوپدی در این مورد اظهار می کند:
«در صورتی که راه رفتن روی پنجه همراه با کوتاهی واقعی تاندون آشیل باشد و کودک نسبت به فیزیوتراپی پاسخ ندهد، جراحی طولانی‌ کردن تاندون می‌تواند کیفیت راه رفتن را به شکل قابل‌توجهی بهبود دهد.»

چه زمانی والدین باید نگران شوند؟

در موارد زیر لازم است سریع‌تر به ارتوپد مراجعه شود:

• ادامه راه رفتن روی پنجه بعد از سن ۳ سالگی
• وجود خشکی زیاد عضلات
• عدم توانایی در گذاشتن پاشنه روی زمین
• درد شدید
• سابقه مشکلات عصبی
• تأخیر گفتاری یا رشدی
• راه رفتن غیرمتعادل

پیشگیری

بسیاری از موارد قابل پیشگیری نیستند، اما می‌توان با:

• بازی‌های حرکتی
• کشش‌های منظم
• تقویت عضلات
• کفش مناسب

به بهبود وضعیت کودک کمک کرد.