بهترین و استانداردترین روش درمانی برای شکستگی تنه استخوان ران در بالغین، عمل جراحی «میلهگذاری داخل مغز استخوان قفل شونده» (Intramedullary Nailing – IMN) است. اما انتخاب بهترین رویکرد جراحی نیازمند مشورت با یک متخصص زبده است، به ویژه اگر به دنبال دکتر ارتوپد مشهد با تجربه در این حوزه باشید. این روش به دلیل ایجاد پایداری قوی، کمترین آسیب به بافت نرم اطراف و فراهم کردن شرایطی برای شروع زودهنگام حرکت و راه رفتن، نتایج بالینی برتری نسبت به سایر روشها دارد. در ادامه این مقاله به بررسی روشهای درمانی شکستگی تنه استخوان ران در افراد بالغ خواهیم پرداخت.
میله گذاری داخل مغز استخوان (Intramedullary Nailing)
به دلیل نیروی زیاد لازم برای شکستن استخوان ران، این آسیب تقریباً همیشه با جابجایی قطعات همراه است و درمانهای غیر جراحی (مثل گچ گرفتن) ناکارآمد بوده و منجر به جوش خوردگی نامناسب میشوند. در نتیجه جراحی با میله داخل استخوانی (IMN) در اغلب موارد به عنوان بهترین و استانداردترین روش درمانی انتخاب میشود.
در این روش، یک میله فلزی توخالی (معمولاً از جنس تیتانیوم) از طریق یک برش کوچک وارد کانال استخوانی شده و با پیچهای قفل شونده قطعات را تثبیت میکند. مزایای اصلی IMN شامل ایجاد پایداری مکانیکی بالا، حفظ خونرسانی برای جوش خوردن سریعتر و امکان شروع سریعتر وزن گذاری نسبی برای بیمار است که به کاهش عوارض جدی پس از عمل (مانند آمبولی چربی) کمک میکند.
شاید این مقاله هم برات جالب باشد: ساختار استخوان ران چگونه است؟
پلاک گذاری و پیچ (Plate and Screw)
روش پلاک گذاری و پیچ عمدتاً برای شکستگیهای نزدیک به مفاصل و شکستگیهای خرد شده که نیازمند بازسازی دقیق هستند، به کار میرود. مهمترین مزیت این روش، امکان بازسازی آناتومیک (Anatomic Reduction) است که برای حفظ عملکرد بلند مدت مفاصل حیاتی است. این سیستم بسته به نوع آسیب، میتواند تثبیت مطلق یا تثبیت نسبی را ایجاد کند و پلاک با قرارگیری بر روی استخوان، نیروها را توزیع کرده و از حرکت قطعات جلوگیری میکند. تکنولوژیهای نوینتر مانند پلاکهای قفل شونده (Locking Plates)، ثبات را به شدت افزایش میدهند که این امر به ویژه در استخوانهای ضعیف یا خرد شده بسیار مؤثر است و آسیب کمتری به خونرسانی استخوان وارد میکند.
فیکساتور خارجی (External Fixator)
روش فیکساتور خارجی (External Fixator) به طور معمول یک درمان موقت در ارتوپدی محسوب میشود و عمدتاً برای مدیریت موارد اورژانسی و شرایط پیچیده کاربرد دارد. این روش به طور خاص در مواردی مانند شکستگیهای باز (Open Fractures) که با آلودگی شدید یا از دست رفتن وسیع بافت همراه هستند، یا در بیمارانی که دچار آسیبهای چندگانه جدی (Polytrauma) بوده و وضعیت عمومی ناپایداری دارند (مانند شوک یا نارسایی چند عضوی) استفاده میشود.
فیکساتور خارجی با تثبیت سریع استخوانها از طریق پینها یا سیمهایی که از طریق پوست وارد میشوند و به یک قاب خارجی متصل هستند، یک ثبات موقت برای اندام فراهم میکند. هدف حیاتی این روش، ایجاد ثبات فوری برای کنترل آسیب، کاهش درد و امکان مراقبت از زخم و بافتهای نرم است تا زمانی که وضعیت عمومی بیمار پایدار شود. پس از پایدار شدن وضعیت بیمار، تثبیت خارجی باید با عمل جراحی داخلی و دائمی (مانند استفاده از IMN یا پلاکگذاری) جایگزین شود تا جوش خوردن نهایی استخوان به بهترین شکل صورت گیرد.
دوره نقاهت و توانبخشی بعد از عمل
توانبخشی (فیزیوتراپی) بخشی جداییناپذیر و حیاتی از درمان شکستگی تنه استخوان ران است. موفقیت بلندمدت جراحی کاملاً به اجرای دقیق و متعهدانه این برنامه بستگی دارد.
1. بستری و مراقبتهای اولیه (۲ تا ۴ روز)
به طور معمول، بیمار بسته به پیچیدگی عمل جراحی و وضعیت عمومی سلامتی، ۲ تا ۳ روز پس از عمل تثبیت داخلی در بیمارستان باقی خواهد ماند. در طول این دوره کوتاه، مراقبتهای اولیه بر کنترل مؤثر درد، مراقبت دقیق از زخم جراحی برای جلوگیری از عفونت و همچنین پیشگیری از عوارض جدی مانند آمبولی چربی و آمبولی وریدی (لخته شدن خون) از طریق دارو درمانی و تشویق به حرکت زود هنگام، متمرکز است.
1. شروع حرکت و وزن گذاری
بازگشت به راه رفتن و توزیع وزن، کلیدیترین بخش بازیابی است. زمانبندی دقیق مراحل حرکت و تحمل وزن را در جدول زیر مشاهده کنید:
|
مرحله |
زمانبندی |
نحوه حرکت |
|
حرکت زودهنگام |
از روز دوم پس از جراحی |
شروع حرکت در بستر و سپس راه رفتن با استفاده از وسایل کمکی مانند واکر یا عصای زیر بغل. در ابتدا معمولاً وزن گذاری به صورت جزئی و محدود است (تا حدی که تحمل شود). |
|
وزن گذاری کامل |
از ۶ تا ۸ هفته به بعد |
وزن گذاری کامل روی پای جراحی شده، پس از تأیید رادیوگرافی توسط جراح و مشاهده علائم جوش خوردگی اولیه، مجاز خواهد بود. |
2. فیزیوتراپی و تمرینات تخصصی
برنامه فیزیوتراپی باید زیر نظر متخصص و به صورت مستمر دنبال شود. اهداف کلیدی این مرحله عبارتاند از:
- تقویت عضلات: تمرکز ویژه بر تقویت عضله چهارسر ران و همسترینگ برای بازگرداندن پایداری و قدرت پا.
- بازیابی دامنه حرکتی: افزایش تدریجی دامنه حرکتی کامل مفصل زانو و لگن که ممکن است پس از دوره بیحرکتی کاهش یافته باشد.
- اصلاح الگوی راه رفتن: تمرینات تعادلی و اصلاح الگوی راه رفتن بیمار برای بازگشت به راه رفتن طبیعی و بدون لنگیدن.
شاید این مقاله هم برات جالب باشد: ساختار و آناتومی مفصل هیپ چگونه است؟
3. بازگشت به فعالیتها (بازههای زمانی)
بازگشت به فعالیتهای روزمره و سبک، مانند رانندگی و کارهای اداری، معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۲ هفته پس از جراحی امکان پذیر میشود که این زمان به پیشرفت توانبخشی هر فرد بستگی دارد. با این حال بازگشت کامل به فعالیتهای سنگین و ورزشی پرفشار نیازمند زمان بیشتری است و معمولاً پس از ۴ تا ۶ ماه (و گاهی تا ۹ ماه)، با تایید نهایی جراح و فیزیوتراپیست، مجاز خواهد بود. این بازه زمانی طولانیتر، برای اطمینان از استحکام کامل استخوان و جوش خوردن نهایی ضروری است.
سخن پایانی
در پایان انتخاب پزشک با تجربه در درمان شکستگیهای تنه استخوان ران نقش تعیین کنندهای در کیفیت نهایی ترمیم دارد. در ایران متخصصانی وجود دارند که سالها در حوزه جراحی استخوان و مفاصل فعالیت کردهاند و تجربه گستردهای در مدیریت شکستگیهای پیچیده فمور دارند. از جمله این پزشکان، دکتر عبدالرضا افشاریان متخصص ارتوپدی که سابقه طولانی در جراحی استخوان، مفصل و مدیریت آسیبهای ران دارد و به دلیل فعالیتهای درمانی خود، در میان بیماران به عنوان یک پزشک قابل اعتماد شناخته میشود. بهرهگیری از نظر پزشک متخصص و پیگیری دقیق روند توانبخشی، بهترین مسیر برای بازگشت کامل فرد به زندگی عادی است.
