جراحی یکی از پیچیدهترین و حساسترین کارهایی است که انسان انجام میدهد. هر جراح، مسئول مستقیم جان، سلامت و آیندهی بیماران خود است. هر برش، هر بخیه و هر تصمیم در اتاق عمل میتواند مسیر زندگی یک انسان را تغییر دهد. اما گاهی در برخی بیمارستانها یا کلینیکها، شاهد هستیم که بعضی جراحان در یک روز تعداد زیادی عمل انجام میدهند. شاید از بیرون این کار نشانهی مهارت و سرعت جراح به نظر برسد، اما واقعیت علمی چیز دیگری است: وقتی تعداد جراحیها از حدی بیشتر شود، دقت و تمرکز جراح بهطور طبیعی کاهش مییابد و این کاهش میتواند منجر به خطاهای ناخواسته و عوارض جدی شود.
در این مقاله، با بیانی ساده توضیح میدهیم که چرا انجام تعداد زیاد جراحی در یک روز، حتی توسط جراحان باتجربه، خطرناک است و چه تأثیری بر کیفیت عملها دارد. همچنین نظر و تجربهی دکتر افشاریان، بهترین جراح زانو در مشهد را مرور میکنیم.
دقت جراح یعنی چه؟
دقت در جراحی فقط به معنی بریدن یا بخیه زدن درست نیست؛ دقت یعنی تمرکز کامل بر جزئیات، کنترل ذهنی و فیزیکی دستها، تحلیل شرایط بیمار، تصمیمگیری بهموقع و هماهنگی دقیق با تیم جراحی. هر جراح باید در طول عمل ذهنی کاملاً آرام و متمرکز داشته باشد. کوچکترین خستگی، حواسپرتی یا کاهش تمرکز میتواند باعث خطایی شود که گاهی جبرانناپذیر است.
تأثیر خستگی بر عملکرد مغز
مطالعات نشان دادهاند که مغز انسان، مخصوصاً در کارهایی که نیاز به تمرکز بالا دارند، بعد از چند ساعت متوالی دچار افت عملکرد میشود. این افت ممکن است خودش را بهصورت کاهش سرعت تصمیمگیری، کاهش دقت دستها یا افزایش اضطراب نشان دهد.
در جراحیهایی که گاهی ساعتها طول میکشند، انرژی ذهنی جراح بهشدت مصرف میشود. حال اگر جراح در یک روز چندین عمل پیاپی انجام دهد، بدون استراحت کافی، احتمال خطا بالا میرود.
«جراحی مثل رانندگی نیست که با تجربه بتوانی خستگی را نادیده بگیری. مغز جراح مثل عضله است؛ اگر زیاد از آن کار بکشی، توانش تحلیل میرود و دقت پایین میآید.»
کاهش تمرکز در اثر فشار کاری جراحی
وقتی جراح مجبور است در یک روز چندین بیمار را جراحی کند، ذهنش مدام بین پروندهها جابهجا میشود. هر بیمار شرایط خاص خود را دارد: بیماری زمینهای، نوع بیهوشی، محل برش، نوع پروتز و… . این تغییرات ذهنی مداوم باعث میشود ذهن نتواند بر یک موضوع تمرکز کامل داشته باشد، در نتیجه احتمال اشتباه در جزئیات بالا میرود. ممکن است ابزار اشتباه انتخاب شود، بخیه در زاویه نامناسب زده شود یا زمان کافی برای کنترل خونریزی صرف نشود.
خستگی جسمی و لرزش دست در جراحان
جراحان ساعتها سرپا هستند، مخصوصاً در عملهای زانو، ستون فقرات یا لگن که زمانبرند. ایستادن طولانیمدت، استفاده از ابزار سنگین و حرکات دقیق مداوم، خستگی زیادی به بدن وارد میکند. این خستگی میتواند باعث لرزش خفیف دست شود که در کارهای میلیمتری مانند جراحی، خطرناک است. به همین دلیل جراحان حرفهای پس از چند ساعت عمل متوالی، استراحت کوتاهی انجام میدهند تا تمرکز خود را بازیابند.
افزایش خطای انسانی در پایان روز
پژوهشها نشان دادهاند که درصد خطاهای پزشکی در پایان روز نسبت به صبح بیشتر است. علت واضح است: مغز و بدن جراح خسته میشوند و تصمیمها کندتر و گاهی نادرستتر گرفته میشوند. حتی اگر جراح خودش متوجه نباشد، سرعت واکنشها و دقت حرکاتش کاهش مییابد.
دکتر افشاریان تأکید میکند:
«کیفیت هر عمل مهمتر از تعداد آن است.»
تأثیر روانی حجم زیاد جراحی
هرچقدر هم جراح حرفهای باشد، ذهن انسان در برابر فشار روانی محدودیت دارد. وقتی در یک روز چندین جراحی پیاپی انجام شود، ذهن جراح درگیر نگرانیهای متوالی از نتایج بیماران مختلف میشود. ممکن است بخشی از تمرکز او ناخودآگاه به بیمار قبلی یا نگرانی از عمل بعدی منتقل شود. این تنش روانی، هرچند نامرئی، تأثیر عمیقی بر عملکرد جراح دارد.
«در جراحی، ذهن باید مثل آینه صاف باشد؛ اگر اضطراب یا خستگی در آن بیفتد، تصویر دقیق بیمار را نمیبیند.»
زمان لازم برای آمادهسازی هر بیمار
هر عمل فقط به زمان برش و بخیه محدود نمیشود. قبل از هر جراحی، پزشک باید پرونده بیمار را مرور کند، آزمایشها را ببیند، طرح جراحی را در ذهن مرور کند و با تیم خود هماهنگ شود. وقتی عملها زیاد باشد، زمان لازم برای این آمادگی کاهش پیدا میکند. در نتیجه ممکن است جزئیاتی مهم نادیده گرفته شود؛ مثل حساسیت دارویی، نتیجه یک آزمایش یا اختلاف در نوع پروتز.
عوارض احتمالی ناشی از کاهش دقت در جراحی
کاهش تمرکز و خستگی میتواند منجر به عوارضی مانند:
- خونریزی بیش از حد
- عفونت زخم
- اشتباه در محل برش یا اندازهگیری
- جاگذاری نادرست پروتز
- باقی ماندن جسم خارجی در بدن بیمار
هرکدام از این موارد میتواند برای بیمار درد، ناتوانی یا حتی خطر جانی ایجاد کند.
فشارهای غیرپزشکی
در برخی مراکز درمانی، فشارهای اقتصادی، اداری یا حتی شهرتطلبی باعث میشود جراحان ناخواسته عملهای زیادی در یک روز انجام دهند. اما جراحی با کیفیت نیاز به آرامش، تمرکز و زمان کافی دارد.
هشدار ما:
«تعداد عمل مهم نیست، نتیجه مهم است. پزشکی یعنی هنر دقت، نه مسابقه سرعت.»
نقش بیمارستان و تیم جراحی در دقت جراح
دقت جراح تنها عامل موفقیت نیست. وقتی تیم بیهوشی، پرستاران و ابزارچی خسته باشند، احتمال خطا بهطور چشمگیری بالا میرود. هماهنگی تیم جراحی نیز انرژی ذهنی زیادی میطلبد و با انجام عملهای زیاد تحلیل میرود.
اهمیت استراحت و بازسازی ذهن
جراحان حرفهای دنیا برای حفظ دقت خود برنامهی استراحت منظم دارند. پس از هر عمل، زمانی برای آرامسازی ذهن، نوشیدن آب، بررسی وضعیت بدن و حتی چند دقیقه سکوت ضروری است. بدن انسان مثل ماشین نیست؛ مغز و عضلات نیاز به بازسازی دارند.
دکتر افشاریان همیشه فاصلهای بین عملها قرار میدهد تا کیفیت هر جراحی در بالاترین سطح باقی بماند.
نگاه انسانی به جراحی
هر بیمار فقط یک عدد در لیست عملها نیست. او انسانی است که با ترس و امید وارد اتاق عمل میشود و زندگیاش را به دستان جراح میسپارد. انجام عمل با عجله و خستگی، بیاحترامی به اعتماد بیمار است.
نقش وجدان حرفهای در جراحی
پزشکی فقط مهارت نیست؛ وجدان، اخلاق و انسانیت بخش بزرگی از آن است. یک جراح واقعی باید بتواند بهموقع نه بگوید، اگر بداند عمل دیگر در همان روز ممکن است کیفیت جراحیهای قبلی را کاهش دهد.
«جراح خوب کسی نیست که زیاد جراحی کند؛ جراح خوب کسی است که هر بار دقیق، آرام و مسئولانه عمل کند.»
نتیجهگیری
تعداد زیاد جراحی در یک روز، اگر از حد طبیعی فراتر رود، باعث خستگی جسمی، کاهش تمرکز و افزایش احتمال عوارض میشود. سلامت بیماران نباید قربانی فشار کاری یا سرعت شود. در پزشکی، کیفیت همیشه بر کمیت برتری دارد و هر بیمار شایستهی بیشترین دقت، زمان و توجه است.
دکتر افشاریان در پایان میگوید:
«هر جراحی باید با آرامش دل انجام شود، نه با شتاب. در هر برش، وجدان پزشک باید زنده باشد.»
