دررفتگی مادرزادی لگن یا دیسپلازی تکاملی مفصل ران (DDH) یکی از شایعترین مشکلات ارتوپدی در کودکان است که اگر بهموقع تشخیص و درمان نشود، میتواند باعث لنگش دائمی و آرتروز زودرس شود. جراح لگن در مشهد با تجربه و تخصص بالا میتواند این مشکل را در سنین مختلف با روشهای مناسب برطرف کند. هرچه درمان زودتر شروع شود، نتایج بهتر و سادهتر خواهد بود. در این مقاله بهطور کامل و با زبان ساده به این موضوع میپردازیم تا والدین با آرامش خاطر بتوانند بهترین تصمیم را برای فرزند خود بگیرند.
دررفتگی مادرزادی لگن (دیسپلازی هیپ) چیست؟
دررفتگی مادرزادی لگن زمانی رخ میدهد که سر گرد استخوان ران بهدرستی داخل حفره لگن (استابولوم) قرار نگرفته باشد. این مشکل ممکن است از لحظه تولد وجود داشته باشد یا در هفتههای اول زندگی مشخص شود. در برخی کودکان سر استخوان ران کاملاً بیرون از حفره است و در برخی دیگر فقط شل و ناپایدار است. این بیماری در دختران حدود ۷ برابر بیشتر از پسران دیده میشود و معمولاً لگن چپ بیشتر درگیر میشود. اگر درمان نشود، با بزرگ شدن کودک، کوتاه شدن پا و درد شدید ایجاد میکند. تشخیص و درمان بهموقع باعث میشود کودک زندگی کاملاً طبیعی داشته باشد.
عوامل خطر و علل ایجاد دررفتگی مادرزادی لگن
علت اصلی این بیماری ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی است. سابقه خانوادگی در یکسوم موارد وجود دارد و در فرزندان اول خانواده بیشتر دیده میشود. زایمان بریچ (نشیمنگاه اول)، کمبود مایع آمنیوتیک، چندقلویی و فشار داخل رحم از عوامل مهم هستند. همچنین نوزادانی که با مشکلات دیگری مثل پاچنبری یا کجی گردن به دنیا میآیند، بیشتر در معرض خطرند. شلی رباطها و کپسول مفصل هم نقش دارد. شناخت این عوامل کمک میکند والدین هوشیارتر باشند و سریعتر به پزشک مراجعه کنند.
علائم و نشانههای دررفتگی مادرزادی لگن در نوزاد و کودک
در هفتههای اول ممکن است هیچ علامتی دیده نشود، اما چینهای نامتقارن باسن، محدودیت باز شدن پاها هنگام تعویض پوشک و صدای «تق» هنگام حرکت پا از نشانههای مهم هستند. در کودکان بزرگتر از ۳ ماه، کوتاهتر بهنظر رسیدن یک پا، لنگیدن، راه رفتن روی نوک پنجه و راه رفتن اردکیمانند دیده میشود. پزشک با تستهای اختصاصی ارتولانی و بارلو در معاینه تولد این مشکل را تشخیص میدهد. هرچه کودک بزرگتر شود، علائم واضحتر میشوند. توجه به این علائم باعث میشود درمان در زمان طلایی انجام شود. والدین نباید منتظر علائم شدید بمانند و حتماً معاینات دورهای را جدی بگیرند.
روشهای تشخیص دقیق دررفتگی لگن
تمام نوزادان باید بلافاصله پس از تولد و در ماههای بعدی توسط متخصص ارتوپدی کودکان معاینه شوند. تا ۴–۶ ماهگی سونوگرافی بهترین روش تشخیص است چون هنوز غضروفها استخوانی نشدهاند. بعد از ۴–۶ ماهگی از عکس رادیوگرافی ساده استفاده میشود. در موارد مشکوک،MRI یا CT هم به کار میرود. زاویه استابولوم و موقعیت سر استخوان ران در عکسها بررسی میشود. تشخیص زودرس باعث میشود بیش از ۹۵ درصد کودکان با روشهای ساده درمان شوند.
درمان غیرجراحی در کودکان زیر ۶ ماه
در این سنین بهترین و موفقترین روش استفاده از بریس پاولیک (Pavlik Harness) است. این بریس پاها را در وضعیت خم و باز نگه میدارد تا سر استخوان ران بهطور طبیعی داخل حفره قرار گیرد. معمولاً ۶ هفته تماموقت و بعد ۶ هفته پارهوقت استفاده میشود. موفقیت این روش بالای ۹۰ درصد است اگر درست و مداوم استفاده شود. والدین باید آموزش کامل ببینند تا بریس درست بسته شود و پوست کودک آسیب نبیند. در این سن معمولاً نیازی به گچ یا جراحی نیست. کنترل منظم با سونوگرافی ضروری است.
درمان در کودکان ۶ ماه تا ۴ سال و بالاتر
اگر بیماری دیر تشخیص داده شود یا بریس پاولیک جواب ندهد، ابتدا جااندازی بسته زیر بیهوشی انجام میشود و سپس گچ اسپایکا (گچ از قفسه سینه تا پاها) برای ۳–۴ ماه گرفته میشود. گاهی قبل از گچگیری از کشش (تراکشن) استفاده میکنند تا مفصل آرام آرام به جای خود برگردد. در کودکان بالای ۱۸ ماه معمولاً جراحی باز یا استئوتومی لگن (اصلاح شکل استخوان لگن) لازم میشود. پس از جراحی هم چند ماه گچ و بعد بریس شبانه استفاده میشود. هرچه سن بالاتر باشد، احتمال نیاز به جراحی بیشتر است. اما حتی در ۴ سالگی هم نتایج بسیار خوب است اگر توسط جراح با تجربه انجام شود.
معرفی دکتر عبدالرضا افشاریان، متخصص درمان دررفتگی لگن کودکان
دکتر عبدالرضا افشاریان یکی از جراحان شناختهشده ارتوپدی در مشهد هستند که سالها تجربه موفق در درمان دررفتگی مادرزادی لگن دارند. ایشان با تسلط کامل بر روشهای غیرجراحی و جراحی پیشرفته، هزاران کودک را از لنگش و مشکلات آینده نجات دادهاند. دقت بالای ایشان در تشخیص زودرس و انتخاب بهترین روش درمانی باعث رضایت بسیار بالای خانوادهها شده است. والدین بسیاری پس از درمان فرزندشان توسط دکتر افشاریان، زندگی طبیعی و بدون محدودیت برای کودکشان را گزارش کردهاند.
عوارض درمان نکردن و اهمیت پیگیری طولانیمدت
درمان نشدن این بیماری باعث لنگش دائمی، کوتاه شدن پا، درد مزمن و آرتروز زودرس (حتی در سنین نوجوانی) میشود. کودک ممکن است نتواند مثل همسنهایش بدود یا ورزش کند. در بزرگسالی احتمال نیاز به تعویض کامل مفصل لگن بسیار بالا میرود. حتی پس از درمان موفق هم باید تا سن بلوغ هر سال عکس و معاینه انجام شود تا از رشد طبیعی استخوانها مطمئن شویم. پیگیری منظم مهمترین عامل جلوگیری از عوارض دیررس است. خوشبختانه بیش از ۹۵ درصد کودکانی که بهموقع درمان میشوند، زندگی کاملاً طبیعی خواهند داشت.
نتیجه گیری
دررفتگی مادرزادی لگن، بیماریای نیست که خودش خوب شود؛ اما خبر خوب این است که اگر در زمان مناسب و با دستان متخصص درست درمان شود، تقریباً هیچ اثری از آن باقی نمیماند و کودکتان میتواند مثل همه بچههای دیگر بدود، فوتبال بازی کند و حتی در آینده ورزشکار حرفهای شود. هر روز تأخیر، شانس درمان ساده را کم و احتمال جراحی سنگین را زیاد میکند؛ پس اگر کوچکترین شک دارید، همین امروز اقدام کنید. انتخاب یک جراح لگن باتجربه، نه تنها یک تصمیم پزشکی، بلکه سرمایهگذاری برای تمام عمر فرزندتان است. در نهایت یادتان باشد: لگن سالم امروز، یعنی راه رفتن بیدرد تا صد سالگی. زمان طلایی همین حالا در دست شماست؛ آن را از دست ندهید. کودک شما شایسته بهترین شروع در زندگی است، و شما میتوانید این هدیه را به او بدهید.
