درمان دررفتگی مادرزادی لگن در کودکان زیر ۶ ماه در بیش از ۹۵ درصد موارد بدون نیاز به جراحی و با موفقیت کامل انجام میشود. روش استاندارد و طلایی در این سن استفاده از بریس پاولیک (Pavlik Harness) است که سر استخوان ران را بهطور مداوم در داخل کاسه لگن نگه میدارد و اجازه رشد طبیعی سوکت را میدهد. این بریس باید ۲۴ ساعته و به مدت ۶ تا ۱۲ هفته (بسته به شدت دررفتگی) استفاده شود و هر ۱ تا ۲ هفته توسط جراح لگن در مشهد با سونوگرافی پویا کنترل و تنظیم میگردد. در صورت عدم پاسخ مناسب به بریس تا ۳–۴ ماهگی، جااندازی بسته تحت بیهوشی عمومی همراه با آرتروگرام و گچگیری اسپایکا به مدت ۳ ماه انجام میشود. تشخیص و شروع درمان در هفتههای اول زندگی شانس درمان موفق بدون جراحی را تا نزدیک ۱۰۰ درصد افزایش میدهد.
دررفتگی مادرزادی مفصل لگن چیست؟
مفصل لگن از یک قسمت توپی در بالای استخوان ران و یک کاسه در لگن خاصره تشکیل شده که باید دقیقاً داخل هم قرار بگیرند. در این عارضه، کاسه لگن به اندازه کافی عمیق نیست یا سر استخوان ران در جای درست خود قرار نگرفته است. این مشکل میتواند یکطرفه یا دوطرفه باشد و بیشتر در هفتههای اول زندگی قابل شناسایی است. خوشبختانه اگر زود تشخیص داده شود، با روشهای بسیار ساده کاملاً درمان میشود. درمان بهموقع باعث میشود کودک در آینده هیچ مشکلی در راه رفتن و فعالیت نداشته باشد. هرچه سن نوزاد کمتر باشد، شانس درمان بدون جراحی و با نتیجه عالی بیشتر خواهد بود.
انواع دررفتگی لگن بر اساس شدت
این عارضه درجات مختلفی دارد؛ از شلی ساده کاسه لگن تا دررفتگی کامل متفاوت است. در نوع خفیف فقط کاسه کمی گشاد است و سر استخوان هنوز داخل کاسه قرار دارد. نوع «مستعد دررفتگی» یعنی سر استخوان با فشار کوچک از کاسه خارج میشود. نیمدررفتگی حالتی است که سر استخوان تا حدی بیرون زده باشد. دررفتگی کامل شدیدترین حالت است که سر استخوان ران کاملاً بیرون از کاسه قرار گرفته است. تشخیص دقیق این درجات با معاینه و سونوگرافی مشخص میشود و برنامه درمان بر اساس همین شدت تعیین میگردد.
علائم قابل مشاهده در نوزادان
این مشکل در نوزادان معمولاً بدون درد است و فقط با نشانههای ظاهری قابل شناسایی است. کوتاهی ظاهری یکی از پاها نسبت به پای دیگر شایعترین علامت است. چینهای پوست ران یا زیر باسن در دو سمت متقارن نیستند. هنگام تعویض پوشک ممکن است یک پا کمتر باز شود یا حرکت متفاوتی داشته باشد. گاهی با حرکت دادن پا صدای خفیف «تقتق» شنیده یا حس میشود. وقتی کودک راه رفتن را شروع کند، لنگ زدن یا راه رفتن روی نوک انگشتان دیده میشود.
عوامل خطر و دلایل ایجاد عارضه
دختر بودن نوزاد خطر را تا چهار برابر افزایش میدهد و شایعترین عامل شناختهشده است. سابقه خانوادگی در والدین یا خواهر و برادر احتمال را به شدت بالا میبرد. حالت بریچ (باسن جنین پایینتر از سر) در بارداری یکی از دلایل مهم است. قنداق خیلی سفت و صاف کردن پاها در ماههای اول پس از تولد خطر را بیشتر میکند. اولین فرزند خانواده و وزن بالای نوزاد هنگام تولد نیز از عوامل شایع هستند. ترکیب چند عامل با هم ریسک ابتلا را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد.
روشهای تشخیص دقیق و بهموقع
در بدو تولد پزشک اطفال با دو تست ساده بارلو و ارتولانی لگن نوزاد را معاینه میکند. اگر نوزاد در گروه پرخطر باشد یا علائمی دیده شود، سونوگرافی لگن درخواست میشود. سونوگرافی تا ۶ ماهگی بهترین روش است چون هنوز استخوانها کاملاً سفت نشدهاند. بعد از ۴ تا ۶ ماهگی از عکس رادیوگرافی ساده استفاده میشود. تشخیص زودهنگام باعث میشود درمان بسیار سادهتر و موفقیتآمیزتر باشد. غربالگری در ۶ تا ۸ هفتگی برای همه نوزادان بهویژه گروه پرخطر ضروری است.
روشهای درمان بدون جراحی
درمان اصلی نوزادان زیر ۶ ماه استفاده از بریس پاولیک است که پاها را در وضعیت درست نگه میدارد. این بریس نرم و قابل تنظیم است و معمولاً ۶ تا ۱۲ هفته بهطور تماموقت استفاده میشود. هر ۱ تا ۳ هفته با سونوگرافی وضعیت بررسی و بریس تنظیم میگردد. در اکثر موارد همین بریس کافی است و مفصل بهخوبی رشد میکند. اگر بریس جواب نداد، جااندازی بسته زیر بیهوشی و سپس گچ اسپایکا انجام میشود. پس از برداشتن گچ، چند ماه دیگر از بریس استفاده میشود تا نتیجه تثبیت شود.
درمانهای جراحی در موارد لازم
اگر درمان بعد از ۶ تا ۸ ماهگی شروع شود یا روشهای قبلی جواب ندهد، جراحی لازم میشود. در جراحی بسته، پزشک سر استخوان را به داخل کاسه برمیگرداند و سپس گچ میگیرد. در جراحی باز، جراح با برش کوچک موانع را برمیدارد و مفصل را درست قرار میدهد. پس از جراحی نیز چند ماه گچ اسپایکا لازم است تا استخوان جوش بخورد. در کودکان بالای ۱۸ ماه گاهی نیاز به اصلاح استخوان لگن هم وجود دارد. هرچه سن کودک کمتر باشد، نتیجه جراحی بهتر و عوارض کمتری خواهد داشت.
معرفی دکتر عبدالرضا افشاریان، جراح لگن کودکان در مشهد
دکتر عبدالرضا افشاریان یکی از باتجربهترین و شناختهشدهترین جراحان ارتوپد کودکان و متخصص درمان دررفتگی مادرزادی لگن در مشهد و شرق کشور هستند که سالها بهطور اختصاصی در این زمینه فعالیت میکنند و صدها نوزاد را با موفقیت درمان کردهاند. ایشان با دقت بسیار بالا شخصاً معاینه و سونوگرافی انجام میدهند و بهترین روش درمانی را با کمترین تهاجم برای هر کودک انتخاب میکنند. خانوادهها از صبر، توضیحات کامل و پیگیری دقیق ایشان بسیار راضی هستند و اغلب با بریس یا روشهای ساده مشکل کاملاً برطرف میشود. اگر در مشهد یا استانهای اطراف هستید و به دنبال جراح لگن در مشهد میگردید، مراجعه به مطب دکتر افشاریان یکی از مطمئنترین انتخابها برای آینده سالم فرزندتان خواهد بود.
نتیجهگیری
دررفتگی مادرزادی لگن در کودکان زیر ۶ ماه نه یک فاجعه، بلکه یک فرصت طلایی است؛ اگر همین امروز اقدام کنید، بیش از ۹۵ درصد احتمال دارد فرزندتان تا پایان سال اول زندگیاش مفصل لگنی کاملاً طبیعی و بدون کوچکترین علامت داشته باشد و تا آخر عمر هیچگاه لنگ نزند، درد نکشد و نیازی به تعویض مفصل پیدا نکند. اما هر هفته تأخیر، شانس درمان ساده و بدون جراحی را بهطور چشمگیری کاهش میدهد و خطر گچگیری طولانی یا حتی عمل جراحی باز را بالا میبرد. پس همین حالا وقت معاینه و سونوگرافی بگیرید؛ چون آیندهی بدون درد و راه رفتن بینقص فرزندتان دقیقاً از همین لحظه شروع میشود. یک تصمیم بهموقع امروز، یک عمر سلامت و اعتمادبهنفس برای کودک دلبندتان به ارمغان میآورد. منتظر فردا نباشید؛ سلامتی لگن فرزندتان صبر نمیکند!
