علت های کمر درد

کمردرد یعنی چه؟

———————————————–

کمردرد – احساس ناراحتی، فشار، سوزش یا تیرکشیدن در ناحیه پشت بدن که بین قفسه سینه – محل قرارگیری دنده‌ها – و لگن – استخوان‌های پایینی تنه – قرار دارد، یکی از شایع‌ترین مشکلات بشر امروز است. تقریباً هیچ‌کس نیست که در طول زندگی‌اش حداقل یک‌بار این درد را تجربه نکرده باشد. دلیل این شیوع بالا، پیچیدگی ساختار کمر و تعداد زیاد اجزایی است که باید هماهنگ با هم کار کنند.

فصل ۱: ساختار کلی کمر (به زبان بسیار ساده)

کمر مانند یک ساختمان چندطبقه است که اجزای مختلف این ساختمان، هرکدام اگر آسیب ببینند یا درست کار نکنند، باعث کمردرد می‌شوند. این اجزا عبارتند از:

۱. ستون فقرات  – Spine

ستون فقرات یک ستون استخوانی است که از گردن تا پایین کمر امتداد دارد. وظیفه ستون فقرات:

• نگه داشتن بدن
• محافظت از نخاع
• ایجاد حرکت

ستون فقرات از ۳۳ مهره تشکیل شده، اما بخشی که به کمردرد بیشترین ارتباط را دارد، مهره‌های کمری – Lumbar vertebrae – هستند که تعدادشان ۵ عدد است.

۲. مهره‌ – Vertebra

مهره‌ها، استخوان‌هایی هستند که مثل آجرهای یک ساختمان روی هم قرار گرفته‌اند. هر مهره از سه بخش اصلی تشکیل شده:

• بدنه مهره – Vertebral body

قسمت جلویی و بزرگ مهره که وزن بدن روی آن قرار می‌گیرد.

• قوس مهره – Vertebral arch

بخش پشتی مهره که شکلی شبیه حلقه دارد.

• سوراخ مهره – Vertebral foramen

همان تونلی که نخاع از داخل آن عبور می‌کند.

وقتی ضربه، شکستگی، یا آرتروز بر این قسمت‌ها اثر بگذارد، کمردرد ایجاد می‌شود.

۳. دیسک بین مهره‌ای – Intervertebral disc

دیسک مانند یک بالش یا فنر میان دو مهره است. نقش‌های دیسک:

• جذب ضربه
• جلوگیری از برخورد مهره‌ها
• کمک به حرکت نرم ستون فقرات

دیسک از دو بخش ساخته شده:

• قسمت مرکزی نرم – Nucleus pulposus

ماده ژلاتینی داخل دیسک

• بخش خارجی سخت – Annulus fibrosus

حلقه فیبری محکم که اطراف دیسک را نگه می‌دارد

وقتی بخش مرکزی بیرون بزند، اصطلاحاً می‌گوییم «دیسک کمر».

۴. نخاع – Spinal cord

نخاع یک کابل عصبی بسیار مهم است که تمام پیام‌های مغز را به اندام‌ها منتقل می‌کند.
اگر این کابل تحت فشار قرار بگیرد (مثلاً در تنگی کانال نخاع)، فرد دچار علائم عصبی می‌شود مثل:

• مورمور
• بی‌حسی
• ضعف عضلانی
• درد تیرکشنده

۵. اعصاب نخاعی – Spinal nerves

اعصاب نخاعی شاخه‌هایی هستند که از نخاع جدا می‌شوند و به پا، باسن و سایر بخش‌های بدن می‌روند.
فشار روی این اعصاب، علت اصلی درد سیاتیک است.

۶. عضلات پارااسپاین – Paraspinal muscles

این عضلات، عضلاتی هستند که در دو طرف ستون فقرات قرار دارند.
نقش بسیار مهمی دارند:

• نگه داشتن مهره‌ها
• کمک به خم شدن
• کمک به صاف ایستادن
• محافظت از مهره‌ها هنگام بلند کردن اجسام

اگر این عضلات ضعیف شوند یا دچار کشیدگی شوند، کمردرد ایجاد می‌شود.

۷. رباط‌ها – Ligaments

رباط‌ها نوارهای محکم و انعطاف‌پذیری هستند که مهره‌ها را به هم وصل می‌کنند.
سه رباط اصلی ستون فقرات:

• رباط طولی قدامی – Anterior longitudinal ligament
• رباط طولی خلفی – Posterior longitudinal ligament
• رباط زرد – Ligamentum flavum

پاره شدن یا کشیدگی رباط‌ها باعث درد شدید و ناگهانی می‌شود.

۸. مفاصل فاست – Facet joints

این مفاصل کوچک در پشت مهره‌ها قرار دارند و حرکت ستون فقرات را مثل یک لولا امکان‌پذیر می‌کنند.
آرتروز این مفاصل یک علت شایع کمردرد مزمن است.

۹. لگن – Pelvis

لگن استخوان بزرگی است که ستون فقرات روی آن سوار می‌شود.
گاهی مشکلات لگن مثل التهاب مفصل ساکروایلیاک – Sacroiliac joint – باعث کمردرد می‌شود.

 

فصل ۲: چرا شناخت ساختار کمر مهم است؟

زیرا هرکدام از این ساختارها اگر آسیب ببینند، درد با نوع و الگوی متفاوت ایجاد می‌کنند.
مثلاً:

• اگر دیسک آسیب ببیند → درد تیرکشنده به پا
• اگر عضله آسیب ببیند → درد منتشر و مبهم
• اگر مفاصل فاست آسیب ببینند → درد هنگام صاف ایستادن
• اگر اعصاب تحت فشار باشند → بی‌حسی و مورمور
• اگر استخوان دچار شکستگی باشد → درد شبانه و شدید

به همین دلیل کمردرد یک بیماری واحد نیست؛
بلکه مجموعه‌ای از ده‌ها بیماری مختلف است.

در همین باره،
دکتر افشاریان، جراح و متخصص ارتوپدی می‌گویند:

«دو بیمار که هر دو می‌گویند کمرم درد می‌کند، الزاماً یک مشکل مشترک ندارند. کمر ساختارهای مختلفی دارد و درمان هر بیمار باید دقیقاً بر اساس منبع اصلی درد تعیین شود.»

فصل ۳: اولین و شایع‌ترین علت کمردرد—مشکلات عضلانی و رباطی

این دسته بیش از ۶۰ درصد موارد کمردرد را تشکیل می‌دهد.

۱. کشیدگی عضله – Muscle strain

شرایطی که عضله بیش از توانش کشیده شود.
علل:

• برداشتن جسم سنگین
• چرخش ناگهانی
• فعالیت ورزشی بدون گرم کردن
• نشستن طولانی

علائم:

• درد مبهم
• اسپاسم – گرفتگی شدید و ناگهانی
• محدودیت حرکت

۲. کشیدگی رباط – Ligament sprain

رباط‌ها مسئول ثبات مهره‌ها هستند.
وقتی کشیده یا پاره شوند:

• درد ناگهانی، تیز و موضعی ایجاد می‌شود
• حرکت سخت می‌شود
• فرد نمی‌تواند کمرش را صاف نگه دارد

مثال شایع:
خم‌شدن ناگهانی برای برداشتن جسم.

۳. ضعف عضلات مرکزی – Core muscles weakness

عضلات مرکزی شامل:

• شکم
• کمر
• پهلو
• عضلات عمقی ستون فقرات

اگر این عضلات ضعیف شوند، مهره‌ها تکان می‌خورند و بی‌ثبات می‌شوند.

فصل ۴: مشکلات دیسک

مشکلات دیسک یکی از مهم‌ترین بخش‌های کمردرد هستند. سه حالت مهم:

۱. برجستگی دیسک – Disc bulge

در این حالت، دیسک کمی به بیرون برآمده می‌شود اما پاره نشده است.
گاهی بدون علامت است و در MRI دیده می‌شود.

۲. پارگی دیسک – Disc herniation

اصطلاحی که مردم آن را به نام «دیسک کمر» می‌شناسند.

در این حالت:

• حلقه خارجی دیسک – Annulus fibrosus – پاره می‌شود
• ماده ژلاتینی مرکز دیسک – Nucleus pulposus – بیرون می‌زند
• روی عصب فشار وارد می‌کند

علائم:

• درد تیرکشنده
• بی‌حسی
• ضعف عضله
• مورمور در پا

اگر این فشار زیاد باشد، ممکن است ضعف عضله شدید شود و نیاز به جراحی داشته باشد.

۳. تخریب دیسک – Degenerative disc disease

این حالت در سنین بالاتر بیشتر دیده می‌شود.
ویژگی‌ها:

• دیسک آب خودش را از دست می‌دهد
• ارتفاع دیسک کم می‌شود
• مهره‌ها به هم نزدیک می‌شوند
• مفاصل فاست هم دچار آرتروز می‌شوند

این یک علت شایع کمردرد مزمن است.

فصل ۵: مشکلات استخوانی و مفصلی

کمردرد فقط از عضله و دیسک نیست. استخوان‌ها و مفاصل هم مهم‌اند.

۱. آرتروز مفاصل فاست – Facet joint osteoarthritis

زمانی که غضروف مفصل کوچک بین مهره‌ها فرسوده شود.
علائم:

• درد هنگام صاف ایستادن
• درد هنگام برگشتن در تخت
• خشکی صبحگاهی

۲. لغزش مهره – Spondylolisthesis

حالت مهم و نسبتاً شایع.
در این بیماری، یک مهره روی مهره زیرین سر می‌خورد.

دلایل:

• مادرزادی
• آسیب ورزشی در نوجوانان
• فرسایش مفصل در سالمندان

در موارد شدید، عصب تحت فشار قرار می‌گیرد و درد پا ایجاد می‌شود.

۳. شکستگی مهره – Vertebral fracture

به‌ویژه در افراد مسن که پوکی استخوان – Osteoporosis – دارند.
شکستگی ممکن است با یک ضربه کوچک یا حتی عطسه رخ دهد.

علائم:

• درد شدید
• درد شبانه
• بدتر شدن با ایستادن
• فصل ۶: تنگی کانال نخاعی – Spinal stenosis
• تنگی کانال نخاعی وضعیتی است که در آن مسیر عبور نخاع یا اعصاب، که داخل کانال ستون فقرات قرار دارد، تنگ می‌شود. برای درک بهتر، تصور کنید کانایی که کابل برق از آن عبور می‌کند کوچک‌تر شود؛ در این صورت به کابل فشار می‌آید. همین اتفاق در بدن انسان می‌افتد.
• علت‌های اصلی تنگی کانال نخاعی
• ۱. آرتروز – Osteoarthritis
• با افزایش سن، مفاصل فاست – مفاصل کوچک پشت مهره – بزرگ و سفت می‌شوند. این رشد اضافی فضای کانال نخاعی را تنگ می‌کند.
• ۲. دیسک فرسوده – Degenerated disc
• وقتی دیسک آب خودش را از دست می‌دهد و ارتفاعش کم می‌شود، مهره‌ها به هم نزدیک می‌شوند و فضای عصب کم می‌شود.
• ۳. ضخیم شدن رباط زرد – Thickened ligamentum flavum
• رباط زرد – Ligamentum flavum – رباطی است که در پشت کانال نخاعی قرار دارد. با افزایش سن ضخیم می‌شود و به داخل کانال فشار وارد می‌کند.
• ۴. لغزش مهره – Spondylolisthesis
• وقتی مهره به جلو می‌لغزد، کانال باریک‌تر می‌شود.
• علائم
• درد هنگام راه رفتن
• احساس ضعف یا خستگی در پا
• بی‌حسی
• بهتر شدن درد با خم‌شدن به جلو
• علامت مهم این است که فرد هنگام راه رفتن بعد از چند دقیقه مجبور به توقف می‌شود، اما اگر خم شود یا بنشیند دردش کم می‌شود.
• فصل ۷: فشار بر عصب سیاتیک – Sciatica
• سیاتیک در واقع نام یک عصب واحد نیست بلکه مجموعه‌ای از ریشه‌های عصبی است که از مهره‌های کمری خارج می‌شوند و به پا می‌روند.
• وقتی این اعصاب تحت فشار قرار گیرند، درد تیرکشنده‌ای ایجاد می‌شود که از کمر به باسن و سپس به پشت ران و حتی ساق پا می‌رسد.
• مهم‌ترین علت‌های سیاتیک
• ● پارگی دیسک – Disc herniation
• شایع‌ترین علت است.
• ● تنگی کانال – Spinal stenosis
• فشار ناشی از استخوان یا رباط ضخیم‌شده.
• ● اسپاسم عضله پیریفورمیس – Piriformis syndrome
• عضله‌ای در عمق باسن که اگر سفت شود، روی عصب فشار می‌آورد.
• ● لغزش مهره – Spondylolisthesis
• علائم دقیق سیاتیک
• درد تیرکشنده از پشت کمر تا پا
• مورمور
• بی‌حسی
• احساس برق‌گرفتگی
• ضعف عضله
• درد هنگام نشستن طولانی
• سیاتیک دردی است که معمولاً یک‌طرفه است و با سرفه یا عطسه بدتر می‌شود، زیرا فشار داخل شکم افزایش می‌یابد و به دیسک فشار وارد می‌کند.
• فصل ۸: مشکلات مادرزادی ستون فقرات
• برخی افراد از بدو تولد ساختار متفاوتی در ستون فقرات دارند که ممکن است بعدها باعث کمردرد شود.
• ۱. اسکولیوز – Scoliosis (انحنای جانبی ستون فقرات)
• در این مشکل، ستون فقرات به جای اینکه مستقیم باشد، به شکل حرف S یا C خمیده می‌شود.
• علل احتمالی اسکولیوز:
• مادرزادی
• عضلانی
• عصبی
• ناشناخته (شایع‌ترین)
• علائم:
• عدم تقارن شانه‌ها
• درد کمر
• افتادگی یک سمت لگن
• خستگی سریع هنگام ایستادن یا راه رفتن
• اگر زاویه انحنا زیاد باشد، درد مزمن ایجاد می‌شود.
• ۲. کیفوز – Kyphosis (قوز مهره‌ها)
• کیفوز به معنای افزایش انحنای ستون فقرات در ناحیه پشتی است.
  انواع کیفوز:
• مادرزادی
• ناشی از وضعیت بد نشستن
• ناشی از شکستگی مهره
• ناشی از بیماری شوئرمان – Scheuermann disease
• اگر کیفوز شدید باشد، عضلات کمر برای نگه داشتن بدن به‌شدت کار می‌کنند و باعث درد مزمن می‌شود.
• فصل ۹: بیماری‌های التهابی
• این بیماری‌ها معمولاً جوانان را درگیر می‌کنند و باعث کمردرد مزمن می‌شوند. درد آنها با دیسک یا عضله تفاوت دارد و الگوی خاصی دارد.
• ۱. اسپوندیلیت آنکیلوزان – Ankylosing spondylitis
• یک بیماری التهابی خودایمنی است که معمولاً مردان جوان را گرفتار می‌کند.
• علائم مشخصه:
• درد کمر هنگام صبح
• خشکی بیش از ۳۰ دقیقه
• بهتر شدن درد با ورزش، بدتر شدن با استراحت
• درد باسن و مفصل ساکروایلیاک – Sacroiliac joint
• این بیماری گاهی باعث چسبیدن مهره‌ها به هم می‌شود و انعطاف‌پذیری ستون فقرات را کم می‌کند.
• ۲. آرتریت روماتوئید – Rheumatoid arthritis
• بیماری خودایمنی که مفاصل کوچک بدن را درگیر می‌کند.
  گاهی به مفاصل فاست پشت ستون فقرات هم حمله می‌کند و باعث:
• درد
• تورم
• خشکی
• کمردرد صبحگاهی
• می‌شود.
• فصل ۱۰: عفونت‌های ستون فقرات
• اگرچه کم، اما بسیار خطرناک هستند.
• ۱. عفونت استخوان مهره – Vertebral osteomyelitis
• این بیماری زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها وارد استخوان مهره شوند.
• علائم:
• درد شدید
• تب و لرز
• کاهش وزن
• درد شبانه
• این بیماری معمولاً در افراد دیابتی یا افراد با سیستم ایمنی ضعیف رخ می‌دهد.
• ۲. عفونت دیسک – Discitis
• التهاب یا عفونت دیسک بین مهره‌ها.
• علائم:
• تب
• درد شدید هنگام حرکت
• ناتوانی در ایستادن
• Discitis معمولاً نیاز به بستری و درمان طولانی آنتی‌بیوتیک دارد.
• فصل ۱۱: تومورها و ضایعات فشاری
• هر نوع توده یا رشد غیرطبیعی که در ستون فقرات یا اطراف آن ایجاد شود، ممکن است باعث کمردرد شود.
• ۱. تومورهای اولیه ستون فقرات
• این تومورها از خود ستون فقرات یا نخاع شروع می‌شوند.
  انواع:
• خوش‌خیم – Benign
• بدخیم – Malignant
• علائم معمول:
• درد شبانه
• درد مداوم
• بی‌حسی
• ضعف
• ۲. متاستاز – Metastasis
• شایع‌ترین علت تومورهای ستون فقرات، متاستاز است.
  سرطان‌هایی که اغلب به ستون فقرات منتشر می‌شوند:
• پستان
• پروستات
• ریه
• تیروئید
• کلیه
• علائم خطرناک:
• درد شبانه
• کاهش وزن
• ضعف پیشرونده
• مشکل در راه رفتن
• وجود این علائم نیازمند بررسی فوری است.
• فصل ۱۲: علل ارجاعی کمردرد – Referred pain
• گاهی کمردرد اصلاً از ستون فقرات نیست، بلکه از اندام‌های دیگر بدن است، اما مغز آن را در کمر حس می‌کند.
• ۱. مشکلات کلیه
• ● سنگ کلیه – Kidney stone
• باعث درد تیرکشنده در پهلو و پشت می‌شود.
• ● عفونت کلیه – Pyelonephritis
• باعث درد پشت همراه با تب و سوزش ادرار.
• ۲. مشکلات شکمی
• ● التهاب لوزالمعده – Pancreatitis
• درد در بالای شکم که به پشت تیر می‌کشد.
• ● زخم معده
• گاهی درد آن در پشت احساس می‌شود.
• ● آنوریسم آئورت – Aortic aneurysm
• حالتی بسیار خطرناک که باعث درد شدید و ناگهانی پشت می‌شود و نیازمند اورژانس است.
• ۳. مشکلات لگنی
• ● تخمدان
• کیست تخمدان گاهی باعث درد پشت می‌شود.
• ● رحم
• فیبروم – Fibroid – درد انتشاری ایجاد می‌کند.
• ● پروستات
• التهاب پروستات – Prostatitis – می‌تواند درد پایین کمر بدهد.
• فصل ۱۳: وضعیت‌های غلط بدن
• وضعیت اشتباه بدن یکی از شایع‌ترین و ساده‌ترین دلایل کمردرد است، مخصوصاً در نوجوانان و کارمندان.
• ۱. نشستن طولانی و خم‌شده
• وقتی فرد ساعت‌ها پشت کامپیوتر بنشیند و ستون فقرات خم و قوز شود، عضلات کمر و گردن به شدت خسته می‌شوند.
• ۲. ایستادن طولانی
• باعث فشار روی مفاصل فاست و دیسک می‌شود.
• ۳. خوابیدن روی تشک نامناسب
• تشک خیلی نرم → ستون فقرات فرو می‌رود
  تشک خیلی سفت → نقاط فشار زیاد می‌شود
• ۴. برداشتن اجسام با روش اشتباه
• وقتی فرد کمر را خم کرده و از کمر بلند می‌کند، فشار چندبرابری روی دیسک می‌افتد.
  همیشه باید:
• زانوها خم شوند
• جسم نزدیک بدن گرفته شود
• از پاها نیرو گرفته شود

 

• فصل ۱۴: کمبود ویتامین‌ها
• ۱. کمبود ویتامین D
• باعث ضعف عضلات و دردهای مبهم می‌شود.
• ۲. کمبود کلسیم
• استخوان ضعیف می‌شود و خطر شکستگی افزایش می‌یابد.
• ۳. کمبود منیزیم
• منیزیم برای عملکرد عضله ضروری است. کمبود آن باعث اسپاسم و درد می‌شود.
• بخش ۳
• فصل ۱۵: نقش اضافه‌وزن در کمردرد
• چاقی و اضافه‌وزن یکی از عوامل بسیار مهم در ایجاد و تشدید کمردرد است.
  وقتی وزن بدن افزایش پیدا می‌کند، فشار زیادی روی مهره‌های کمری – Lumbar vertebrae – وارد می‌شود.
• چرا چاقی باعث کمردرد می‌شود؟
• ● ۱. افزایش فشار عمودی
• هر یک کیلو اضافه وزن، بین ۳ تا ۵ کیلو فشار بیشتر روی ستون فقرات ایجاد می‌کند.
  پس اگر کسی ۱۰ کیلو اضافه وزن داشته باشد، ستون فقراتش ۳۰ تا ۵۰ کیلو فشار اضافی را تحمل می‌کند.
• ● ۲. افزایش قوس کمر – Lumbar lordosis
• چربی شکم باعث می‌شود لگن به جلو منحرف شود.
  این حالت قوس کمر را زیاد می‌کند و روی مفاصل فاست – Facet joints – فشار می‌آورد.
• ● ۳. ضعف عضلات
• افراد چاق معمولاً فعالیت بدنی کمتر و عضلات مرکزی – Core muscles – ضعیف‌تری دارند.
  عضله ضعیف = کمردرد مزمن.
• ● ۴. التهاب عمومی
• چربی اضافی در بدن مواد التهابی ترشح می‌کند که دردهای مزمن اسکلتی ایجاد می‌کند.
• فصل ۱۶: کمردرد در دوران بارداری
• بارداری یکی از شایع‌ترین دوره‌های کمردرد در خانم‌هاست.
• علل کمردرد در بارداری
• ● ۱. افزایش هورمون ریلکسین – Relaxin
• این هورمون باعث شل‌شدن رباط‌ها – Ligaments – می‌شود تا بدن برای زایمان آماده شود.
  اما همین شل‌شدن باعث بی‌ثباتی ستون فقرات و کمردرد می‌شود.
• ● ۲. افزایش وزن
• وزن جنین، جفت، مایع آمونیاک و تغییر شکل بدن، فشار زیادی به کمر وارد می‌کند.
• ● ۳. تغییر مرکز ثقل بدن
• خانم باردار برای حفظ تعادل، تنه را به سمت عقب می‌برد؛
  همین حرکت قوس کمر را افزایش می‌دهد.
• ● ۴. ضعف عضلات شکم
• با بزرگ شدن شکم، عضلات شکم کشیده می‌شوند و ضعیف می‌گردند.
  وقتی عضلات شکم ضعیف باشند، بار روی عضلات کمر می‌افتد و درد ایجاد می‌شود.
• فصل ۱۷: نقش استرس و عوامل روانی
• کمردرد فقط جسم نیست؛ روان نیز دخیل است.
• استرس چگونه باعث کمردرد می‌شود؟
• ● ۱. انقباض عضبات
• استرس باعث فعال شدن سیستم سمپاتیک – سیستم استرس – می‌شود.
  این باعث انقباض مداوم عضلات پارااسپاین – عضلات کنار ستون فقرات – می‌شود.
• ● ۲. کاهش گردش خون
• عضله سفت‌شده خون کافی دریافت نمی‌کند و درد می‌گیرد.
• ● ۳. کاهش خواب
• بی‌خوابی باعث افزایش حساسیت بدن به درد می‌شود.
• افسردگی و کمردرد
• افسردگی باعث:
• کاهش فعالیت
• عدم ورزش
• توجه بیش از حد به درد
• افزایش تنش عضلانی
• می‌شود و تمام این موارد کمردرد را تشدید می‌کنند.
• فصل ۱۸: کمردرد ناشی از سبک زندگی مدرن
• زندگی امروز با گوشی، لپ‌تاپ و نشستن طولانی همراه است.
  این سبک زندگی، یکی از علت‌های مهم کمردرد است.
• ۱. نشستن پشت میز
• نشستن طولانی باعث:
• کشیدگی عضلات
• فشار روی دیسک
• اسپاسم
• فرسایش مفاصل
• می‌شود.
• اگر پشتی صندلی منحنی طبیعی کمر – Lumbar curve – را حمایت نکند، فشار دو برابر می‌شود.
• ۲. گوشی موبایل
• کار با موبایل با خم‌کردن گردن همراه است.
  اما این خم‌شدن گردن، عضلات کمر را نیز درگیر می‌کند.
  یک گردن خم‌شده، فشار چندکیلویی روی کمر وارد می‌کند.
• ۳. رانندگی طولانی
• صندلی خودرو معمولاً:
• تنظیم‌نشده
• شیب‌دار
• سفت یا نرم بیش از حد
• است و این باعث کمردرد می‌شود.
• فصل ۱۹: کمردرد در شغل‌های مختلف
• شغل یک عامل بسیار مهم در ایجاد کمردرد است.
• ۱. کارگران ساختمانی
• علت کمردرد:
• بلند کردن اجسام
• چرخش ناگهانی
• حمل بار سنگین
• کار طولانی‌مدت در وضعیت خم‌شده
• ۲. کارمندان
• علت کمردرد:
• نشستن طولانی
• نبود میز استاندارد
• نبود پشتی کمر
• زاویه نامناسب مانیتور
• ۳. رانندگان ماشین سنگین
• در این افراد لرزش های طولانی عضلات را خسته می‌کند و دیسک را فرسوده.
• ۴. جراحان و پزشکان (از جمله ارتوپدها)
• ایستادن طولانی سر جراحی، خم‌شدن روی بیمار، استرس کاری، و کار با ابزارهای سنگین باعث آسیب عضلات کمر می‌شود.
• فصل ۲۰: علائم خطرناک کمردرد – Red flags
• این نشانه‌ها هشدار جدی هستند و نیاز به مراجعه فوری دارند.
• ۱. ضعف ناگهانی پا
• ممکن است عصب تحت فشار شدید باشد.
• ۲. بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع
• علامت سندرم دم اسب – Cauda equina syndrome – است.
  این وضعیت اورژانسی است.
• ۳. تب و لرز
• علامت عفونت ستون فقرات است.
• ۴. کاهش وزن غیرقابل توضیح
• نشانه احتمالی تومور یا بیماری سیستمیک.
• ۵. درد شبانه
• دردی که فرد را از خواب بیدار کند، احتمالاً مربوط به تومور، عفونت یا شکستگی است.

• فصل ۲۱: تشخیص کمردرد
• برای تشخیص علت کمردرد، پزشک از سه مرحله استفاده می‌کند:
• شرح حال
• معاینه
• تصویربرداری
• مرحله ۱: شرح‌حال دقیق
• پزشک باید دقیق بداند:
• محل درد
• شدت درد
• زمان شروع
• الگوی درد
• وجود بی‌حسی یا ضعف
• سابقه شغلی
• سابقه درد مشابه
• سابقه جراحی
• به همین دلیل، همان‌طور که
  دکتر افشاریان، جراح و متخصص ارتوپدی
  می‌فرمایند:
• «تشخیص درست از پشت میز آغاز نمی‌شود؛ از ده دقیقه گوش دادن دقیق به بیمار شروع می‌شود. نیمی از درمان کمردرد، فهمیدن دقیق علت آن است.»
• مرحله ۲: معاینه
• پزشک موارد زیر را بررسی می‌کند:
• محدوده حرکت
• درد با لمس
• تست‌های عصبی
• قدرت عضلات
• رفلکس‌ها – حرکات غیرارادی عضلات
• تست بلند کردن پا – Straight leg raise test
• هرکدام از این تست‌ها به کشف منبع اصلی درد کمک می‌کند.
• مرحله ۳: تصویربرداری
• ● MRI – ام‌آرآی
• بهترین روش برای بررسی دیسک، عصب، مفاصل و بافت نرم.
• ● CT scan – سی‌تی‌اسکن
• برای بررسی شکستگی‌ها.
• ● X-ray – رادیوگرافی
• برای بررسی استخوان و انحراف‌های ستون فقرات.
• فصل ۲۲: انواع کمردرد (تقسیم‌بندی)
• کمردرد معمولاً به سه دسته تقسیم می‌شود:
• ۱. کمردرد حاد – Acute low back pain
• مدت: کمتر از ۶ هفته
  علت شایع: کشیدگی عضله یا آسیب ساده
• ۲. کمردرد تحت‌حاد – Subacute
• مدت: ۶ تا ۱۲ هفته
• ۳. کمردرد مزمن – Chronic low back pain
• مدت: بیش از ۳ ماه
  علل شایع:
• فرسایش دیسک
• آرتروز
• ضعف عضلات
• استرس
• آسیب‌های قدیمی
• فصل ۲۳: درمان کمردرد
• این فصل بسیار مهم است و به‌صورت کامل توضیح داده شده است.
• ۱. درمان‌های خانگی
• ● استراحت کوتاه
• بیش از ۲ روز استراحت ضرر دارد.
• ● کمپرس گرم
• عضله را شل می‌کند.
• ● پیاده‌روی سبک
• چرخش خون را افزایش می‌دهد و درد کاهش می‌یابد.
• ۲. داروها
• ● داروهای ضدالتهاب – NSAIDs
• مثل ایبوپروفن.
• ● شل‌کننده عضلات – Muscle relaxants
• برای اسپاسم.
• ● مسکن‌ها – Analgesics
• ۳. فیزیوتراپی
• فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روش‌های درمان کمردرد است.
• شامل:
• تقویت عضلات
• کشش
• اصلاح وضعیت
• تمرینات تنفسی
• سرما و گرما
• لیزر
• الکتروتراپی – تحریک الکتریکی
• ۴. ورزش درمانی – Exercise therapy
• بسیار مؤثرتر از داروهاست.
• ● تقویت عضلات مرکزی
• ● تقویت عضلات باسن
• ● بهبود انعطاف‌پذیری
• ● اصلاح نحوه نشستن
• ورزش یک درمان پایدار و بلندمدت است.
• ۵. تزریق اپیدورال – Epidural injection
• تزریق داروی ضدالتهاب در اطراف عصب.
  مناسب برای:
• درد شدید
• سیاتیک
• تنگی کانال
• در بسیاری از بیماران باعث تسکین قابل‌توجه می‌شود.
• ۶. درمان‌های دستی – Manual therapy
• شامل ماساژ تخصصی، اصلاح مفصل و تکنیک‌های دستی.
• ۷. جراحی
• کمتر از ۵ درصد بیماران نیازمند جراحی هستند.
• موارد نیاز به جراحی:
• بی‌اختیاری
• ضعف پیشرونده
• دیسک بزرگ
• تنگی شدید
• بخش ۴: پیشگیری، درمان، جمع‌بندی، رفرنس‌ها
• فصل ۲۴: چگونه از کمردرد پیشگیری کنیم؟
• پیشگیری از کمردرد همیشه ساده‌تر و مؤثرتر از درمان آن است. با چند تغییر در سبک زندگی، می‌توان از بروز درد، فرسایش دیسک، فشار روی عصب و تخریب مفاصل جلوگیری کرد.
• ۱. اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن
• هنگام نشستن، پشتی صندلی باید قوس طبیعی کمر (lumbar curve) را حمایت کند تا فشار روی مهره‌ها یکنواخت باشد.
• کف پاها باید کاملاً روی زمین قرار گیرد؛ زانوها نباید خیلی بالا یا پایین باشند.
• شانه‌ها را عقب و ریلکس نگه دارید — اگر شانه و گردن خم باشند، عضلات کمر دچار کشش و خستگی می‌شوند.
• هنگام ایستادن طولانی، وزن بدن را به‌طور یکنواخت روی هر دو پا تقسیم کنید، زانوها را قفل نکنید، و سعی کنید شکم کمی داخل باشد (مثل نگه داشتن عضلات مرکزی) تا مهره‌ها صاف بمانند.
• ۲. جابه‌جایی اشیاء و بلند کردن درست اجسام
• یکی از شایع‌ترین علل کمردرد – بخصوص در افراد میانسال و شاغل – حمل نادرست بار است. راه درست:
• ابتدا زانوها را خم کنید؛
• جسم را نزدیک بدن بگیرید (نه دور از بدن)؛
• با پاها و زانو بلند شوید، نه با کمر؛
• از چرخاندن تنه خودداری کنید — اگر لازم است بچرخید، پاها را به همراه بدن بچرخانید.
• این روش فشار روی دیسک و مفاصل را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.
• ۳. انتخاب تشک و محل خواب مناسب
• تشک نه خیلی نرم باشد و نه خیلی سفت. تشک استاندارد باید ستون فقرات را در حالت طبیعی نگه دارد، طوری که مهره‌ها و دیسک فشار اضافی را احساس نکنند. بالش باید ارتفاع مناسبی داشته باشد تا گردن و کمر در امتداد یک خط قرار بگیرند.
• ۴. کاهش وزن و حفظ وزن مناسب
• چربی اضافی شکم، مرکز ثقل بدن را به جلو می‌کشد و قوس کمر را افزایش می‌دهد. هر ۵–۱۰ کیلو اضافه وزن می‌تواند فشار زیادی روی مهره‌ها و دیسک بیافزاید. کاهش تدریجی وزن و حفظ وزن ایده‌آل، یکی از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از کمردرد مزمن است.
• ۵. تحرک منظم و جلوگیری از نشستن یا ایستادن طولانی
• اگر شغل‌تان نشسته یا ایستاده است، هر ۳۰–۶۰ دقیقه تغییر وضعیت دهید: کمی حرکت کنید، بایستید، راه بروید. این کار باعث بهبود گردش خون، کاهش فشار روی دیسک و مفاصل، و جلوگیری از گرفتگی عضلات می‌شود.
• ۶. سبک زندگی سالم — خواب کافی، تغذیه مناسب، ترک سیگار
• مصرف مواد غذایی غنی از کلسیم، منیزیم، و ویتامین D برای سلامت استخوان و عضله مفید است.
• سیگار کشیدن را کنار بگذارید: سیگار باعث کاهش خون‌رسانی به دیسک و بافت‌های بین‌مهره‌ای می‌شود و فرایند ترمیم را مختل می‌کند.
• خواب به‌اندازه و در وضعیت مناسب (ترجیحاً به پهلو با بالش بین زانوها یا به پشت با بالش زیر زانو) از فشار روی کمر جلوگیری می‌کند.
• فصل ۲۵: درمان کمردرد — از ساده تا تخصصی
• درمان کمردرد بستگی به علت دارد؛ از این رو هیچ درمان یکسانی برای همه وجود ندارد. در اینجا روش‌های رایج و مؤثر معرفی می‌شوند:
• ۱. درمان‌های خانگی و خودمراقبتی
• کمپرس گرم یا دوش آب گرم: به شل شدن عضلات کمک می‌کند.
• پیاده‌روی سبک: حرکت باعث گردش خون و تقویت عضلات می‌شود.
• استراحت کوتاه (ظرف ۲–۳ روز اول)، اما نه استراحت طولانی — بی‌حرکتی عضله را ضعیف می‌کند.
• ۲. دارودرمانی (به طور موقت و تحت نظر پزشک)
• داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) برای کاهش التهاب و درد.
• شل‌کننده‌های عضلانی (Muscle relaxants) در صورت اسپاسم شدید.
• مسکن‌ها (Analgesics) برای کنترل درد کوتاه‌مدت.
• توجه: دارو درمانی فقط تسکین موقت است، نه درمان ریشه‌ای.
• ۳. فیزیوتراپی و ورزش درمانی
• فیزیوتراپی، به همراه تمرینات طراحی‌شده برای تقویت عضلات مرکزی (Core muscles)، اصلاح وضعیت بدن، کشش بافت نرم و آموزش نحوه صحیح نشستن و بلند کردن اجسام، یکی از مؤثرترین و پایدارترین روش‌ها برای درمان و پیشگیری مجدد کمردرد است.
• ۴. درمان دستی (Manual therapy)
• ماساژ تخصصی، کشش عضلات سفت، تکنیک‌های حرکتی مفاصل — همه می‌توانند به کاهش تنش عضلانی و بهبود حرکت ستون فقرات کمک کنند.
• مناسب برای: درد‌های مکانیکی، گرفتگی عضلات، مشکلات مفصلی خفیف.
• ۵. تزریق‌های تخصصی (Epidural injection و غیره)
• اگر درد به‌خاطر فشار روی عصب (مثل دیسک برجسته یا پارگی دیسک) باشد، تزریق داروی ضد التهاب یا داروی بی‌حسی نزدیک عصب — تحت راهنمایی عکس یا فلوروسکوپی — می‌تواند تسکین قابل‌توجه بدهد.
• این روش معمولاً برای مواردی است که درمان‌های محافظه‌کارانه بهبود نداشته‌اند.
• ۶. جراحی — آخرین گزینه
• جراحی فقط در شرایط خاص لازم است:
• وجود ضعف عضلانی پیشرونده
• بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع
• دیسک بسیار بزرگ یا تنگی کانال قابل‌توجه
• لغزش شدید مهره
• در این موارد، تخلیه فشار از روی عصب، تثبیت مهره یا تعویض دیسک ممکن است ضرورت یابد.
• فصل ۲۶: باورهای رایج و اشتباه درباره کمردرد
• برخی دیدگاه‌ها میان عموم رایج است که واقعیت ندارد؛ دانستن آن‌ها به درمان مؤثرتر کمک می‌کند:

باور اشتباه	حقیقت علمی
«کمردرد یعنی حتماً دیسک کمر»	دیسک فقط یکی از علل است؛ عضله، رباط، مفصل، عصب یا حتی مشکلات خارج از ستون فقرات می‌توانند منجر به کمردرد شوند.
«اگر کمردرد داشتم، باید چند هفته دراز بکشم»	استراحت طولانی عضلات را ضعیف می‌کند و روند بهبودی را کندتر می‌سازد؛ فعالیت سبک و حرکت مناسب مؤثرتر است.
«فقط جراحی درد را درمان می‌کند»	بیش از ۹۵٪ بیماران با روش‌های غیرجراحی بهبود می‌یابند: ورزش، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی.
«کمردرد ارثی است و هیچ کاری نمی‌توان کرد»	برخی عوامل ژنتیکی مؤثرند، اما سبک زندگی، وزن، فعالیت بدنی و وضعیت نشستن/ایستادن نقش بسیار مهم‌تری دارند.

• فصل ۲۷: اهمیت نگاه جامع — جسم + روان + سبک زندگی
• کمردرد غالباً فقط به ساختار فیزیکی مربوط نیست. عوامل زیر هم مؤثرند:
• استرس و فشار روانی — تنش مزمن عضلات
• بی‌تحرکی یا فعالیت زیاد
• خواب نامناسب
• تغذیه ضعیف
• عادات روزمره نادرست
• بنابراین برای موفقیت در درمان و پیشگیری، باید نگاه «کلی» داشت: هم جسم، هم ذهن، هم رفتار زندگی.
• جمع‌بندی نهایی
• کمردرد یک «تشخیص» نیست؛ مجموعه‌ای از علل مختلف است.
• شناخت دقیق علت (عضله، دیسک، عصب، مفصل، عفونت، تومور، سبک زندگی و…) اولین گام درمان است.
• درمان مؤثر معمولاً نیاز به ترکیب روش‌ها دارد: اصلاح سبک زندگی + فیزیوتراپی/ورزش + در صورت نیاز دارو یا تزریق + فقط در صورت ضرورت جراحی.
• پیشگیری ساده، مؤثر و پایدار است: نشستن/ایستادن درست، وزن مناسب، فعالیت بدنی، تغذیه سالم، خواب مناسب.

 

• 
  
  
  

•