اگر بی حسی، سوزش یا درد در انگشتان و مچ دست دارید، ابتدا با اقدامات محافظهکارانه شروع کنید که این اقدامات شامل کاهش فعالیتهای پرخطر، استفاده از بریس مچ دست خصوصاً در شب، انجام تمرینات مربوط به مچ یا عصب، انجام فیزیوتراپی و در صورت نیاز تزریق کورتیکواستروئید میشود. از آنجا که علائم این عارضه ممکن است با سایر مشکلات مچ دست اشتباه گرفته شود، بهتر است پیش از شروع درمان خودسرانه، به پزشک متخصص مراجعه کنید. اگر در شهر مشهد زندگی میکنید، مشاوره با دکتر ارتوپد در مشهد میتواند بهترین گزینه باشد تا علت دقیق فشردگی عصب و میزان آسیب مشخص شود. در صورت عدم بهبود پس از ۶ تا ۱۲ هفته یا بروز ضعف و تحلیل عضلانی (atrophy)، احتمال دارد پزشک گزینههای جراحی را بررسی کند.
شاید این مقاله هم برات جالب باشد: کدام شکستگیهای مچ دست را باید جراحی کنیم؟
یادآوری مطالب مقاله قبلی
پیش از آنکه درباره روشهای درمانی صحبت کنیم، بد نیست نگاهی کوتاه به مقاله «بیماری تونل کارپ یعنی چی؟» داشته باشیم. در آن مقاله توضیح دادیم که تونل کارپال مسیری باریک در مچ دست است که عصب مدین از میان آن عبور میکند. زمانی که این مسیر به دلایل مختلفی مانند التهاب تاندونها، دیابت یا حرکات تکراری دست تنگ میشود، فشار بر روی عصب افزایش یافته و علائمی مثل گزگز، بی حسی و ضعف عضلات دست بروز میکند.
شناخت آناتومی تونل کارپ، نقش عصب مدین و عوامل مؤثر در ایجاد این مشکل به ما کمک میکند تا درمان موثرتری انتخاب کنیم؛ بنابراین در ادامه به بررسی کامل روشهای درمانی مؤثر در سندرم تونل کارپال میپردازیم.
عصب مدین چیست؟
عصب مدین (Median nerve) از پیوند دو شاخه داخلی و خارجی شبکه بازویی تشکیل میشود و ریشههای عصبی آن از بخشهای جلویی اعصاب نخاعی گردنی پایینی (C5 تا C8) و اولین عصب سینهای (T1) منشا میگیرد. این عصب نقش بسیار مهمی در عملکرد دست دارد؛ بهطوریکه حس نیمه خارجی کف دست را تأمین کرده و فرمان عصبی بسیاری از عضلات ساعد و دست، از جمله عضلات برجستگی تنار (کف دست) و عضلات کرمی (لومبریکال) را کنترل میکند.
محل عبور عصب مدین از کجاست؟
عصب مدین پس از تشکیل در ناحیه شبکه بازویی، از بخش زیرین ماهیچه گرد بزرگ (ترس ماژور) عبور کرده و از زیر بغل وارد بازو میشود. این عصب در مسیر خود بهصورت عمودی در امتداد سطح داخلی بازو و درون محفظه قدامی حرکت میکند. در این مسیر، عصب مدین در کنار شریان بازویی (براکیال) قرار گرفته و همراه با آن تا ناحیه آرنج پایین میآید. این مسیر باعث میشود عصب مدین در طول بازو در موقعیتی محافظتشده، اما نزدیک به ساختارهای مهم عروقی قرار گیرد، تا بتواند در ادامه شاخههای عصبی خود را به ماهیچهها و پوست ساعد و دست ارسال کند.
علائم بیماری چیست؟
عموماً علائم این بیماری به تدریج و بدون آسیب خاصی ظاهر میشوند. در مراحل اولیه، نشانهها ممکن است به صورت مقطعی بروز کرده و سپس از بین بروند، ولی با پیشرفت بیماری، دفعات و مدت بروز آنها افزایش مییابد. از جمله رایجترین علائم سندرم تونل کارپال میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- احساس بی حسی، سوزش، گزگز یا درد در انگشتان شست، سبابه، میانی و بخشی از انگشت حلقه
- احساس شوک یا برق گرفتگی خفیف که گاهی به انگشتان شست تا حلقه انتشار پیدا میکند.
- درد یا گزگز که ممکن است از مچ به سمت ساعد و حتی شانه گسترش پیدا کند.
- ضعف و کاهش توان حرکتی در دست که انجام کارهای ظریف از قبیل بستن دکمه یا گرفتن اجسام کوچک را دشوار میکند.
- افتادن ناگهانی اشیاء از دست به دلیل بی حسی، ضعف یا کاهش درک موقعیت انگشتان (کاهش حس فضایی)
علائم شبانه در سندرم تونل کارپال بسیار رایجاند، چرا که خم بودن مچ هنگام خواب منجر به فشار بر عصب میشود و فرد را از خواب بیدار میکند. در طول روز نیز هنگام در دست گرفتن طولانیمدت اجسامی مثل تلفن یا فرمان خودرو، علائم تشدید میشود.
شاید این مقاله هم برات جالب باشد: چرا شکستگی استخوان اسکافوِئید این قدر مهم است؟
چه راهکارهایی برای درمان غیر جراحی وجود دارد؟
در مراحل اولیه بیماری، روشهای غیرجراحی اغلب اولین گزینه درمانی محسوب میشوند که شامل موارد زیر میشود:
- استراحت دستها: کاهش فعالیتهایی که مچ را تحت فشار قرار میدهند.
- داروهای ضد التهاب و کورتون: داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن میتوانند درد و التهاب را کاهش دهند. در صورت نیاز، پزشک ممکن است کورتیکواستروئید موضعی (مثل کورتیزون) را به تونل کارپال تزریق کند.
- فیزیوتراپی: فیزیوتراپی یکی از روشهای مؤثر برای کاهش درد و گزگز ناشی از سندرم تونل کارپال است. با استفاده از لیزر، سوزن درمانی و تمرینات مخصوص، قدرت و انعطاف پذیری مچ و انگشتان افزایش مییابد. برنامهها معمولاً شامل تمرینات کششی، تقویتی و حرکتی هستند.
- یخ و ماساژ: گذاشتن کمپرس یخ روی مچ و ماساژ نواحی دردناک میتواند تورم و گزگز را کاهش دهد.
- آتل یا مچبند: بستن مچ با آتل مخصوص، به ویژه در شب، مچ را در حالت خنثی نگه میدارد و از بروز علائم شبانه جلوگیری میکند.
- اصلاح نحوه فعالیت: جلوگیری از قرار دادن مچ در حالت خم یا انجام مکرر یک حرکت خاص به کاهش تحریک عصب کمک میکند.
درمان جراحی
اگر درمانهای غیر جراحی موثر نباشند یا علائم شدید باشند، جراحی تونل کارپال بهترین گزینه است. دو روش اصلی جراحی وجود دارد که عبارتاند از:
- جراحی باز: با ایجاد یک برش کوچک در کف دست، پزشک فضای تونل را افزایش میدهد و فشار روی عصب مدیان را کاهش میدهد.
- جراحی آندوسکوپی: با یک یا دو برش کوچک و استفاده از دوربین آندوسکوپی، تمامی قسمتهای تونل بررسی و آزادسازی میشود.
بعد از جراحی، بافتهای رباط به تدریج ترمیم میشوند و فضای بیشتری برای عصب ایجاد میشود تا تحت فشار قرار نگیرد. ترمیم داخلی مچ ممکن است چند ماه طول بکشد، اما پوست عموماً طی چند هفته بهبود مییابد.
اقدامات پس از جراحی سندرم تونل کارپال
پس از جراحی، توصیه میشود تا چند هفته از آتل استفاده شود و فعالیتهای کوتاه و بدون فشار با دست انجام شود. ممکن است در ناحیه برش درد یا سفتی احساس شود که به مرور زمان کاهش پیدا میکند. همچنین بهتر است دست به طور منظم تکان داده شود تا تورم کاهش یابد.
سخن پایانی
در مجموع، سندروم تونل کارپال یکی از شایعترین اختلالات عصبی دست است که در صورت تشخیص و درمان به موقع، میتوان از پیشرفت آن و نیاز به جراحی جلوگیری کرد. در مراحل اولیه، درمانهای غیرجراحی مانند آتل، دارو و فیزیوتراپی مؤثرند، اما در موارد شدید، جراحی میتواند عملکرد عصب مدین را بهبود دهد. پس از جراحی نیز رعایت توصیههای پزشک و انجام تمرینات بازتوانی برای بهبود کامل ضروری است. برای دریافت درمان تخصصی و مطمئن، مراجعه به دکتر افشاریان، بهترین گزینه برای ارزیابی و مدیریت سندروم تونل کارپال است.
